Beyaz Kumaşın Provası Görseli
Beyaz Kumaşın Provası

İkinci prova

3. Sahne 7 dk okuma 13 okunma
Müşteri kollarını kaldırıp omzunu geriye alırken Naren beyaz gömleğin dikişini düzeltmeye hazırlanıyor.
Müşteri kollarını kaldırıp omzunu geriye alırken Naren beyaz gömleğin dikişini düzeltmeye hazırlanıyor.
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3

İkindi güneşi Beyoğlu’nun taş binaları arasından çekilirken, atölyenin içindeki ışık yavaş yavaş kızıla dönüyor, kesim masasının üzerindeki beyaz keten parçaları loşlukta daha da parlak görünüyordu. Birkaç gün önce omuz ölçüsü yeniden alınan müşteri, beyaz gömleğin ilk provası için tekrar dükkâna gelmişti.

Adam, yeni gömleği sırtına geçirmeden önce üzerindeki ağır ceketinin düğmelerini tek tek açtı. Ceketini çıkarıp Naren’in tuttuğu askıya verirken, sağ kolunu hafifçe oynatarak eski gömleğinde kumaşın sürekli çekiştirdiği, etini sıktığı yeri parmağıyla göstermeye çalıştı. Bütün gün sokaklarda, han kapılarında elinde ağır yük taşıdığını, akşama kadar kolunun bu yükün altında kasıldığını; masa başında oturmayan bir adamın bu sıkıntısını terzinin anlamasının güç olduğunu söyledi. Yorgun sesinde bir şikâyetten çok, derdini anlatamamanın verdiği o eski alışkanlık vardı.

Naren, müşterinin sözünü kesmedi; kalıbın ne kadar dikkatli çıkarıldığını ya da kumaşın kalitesini anlatmaya girişmedi. Tezgâhın üzerinden teyelleri tamamlanmış beyaz gömleği alıp müşterinin giymesine yardım etti.

Müşteri gömleğin önünü ilikledikten sonra prova tahtasının üzerine çıktı ve ilk iş olarak kollarını iki yana doğru açtı. Göğüs kafesiyle sırt arasındaki dikişler bu kez hiç çekmedi; kumaş bedenin etrafında rahatça duruyordu. Ne var ki adam kollarını indirip nefes verdiğinde, gömleğin sağ omuz çizgisi yine olması gereken yerden hafifçe öne doğru kaydı. Beyaz gömlek, bütün o özenli kesime rağmen ilk giyişte yine tam anlamıyla kusursuz durmamıştı.

Naren’in eli, bir anlığına da olsa kendi kestiği kalıbın doğru olduğunu göstermek, kumaşı çekiştirip omuz başına oturtmak ister gibi gömleğin üzerinde asılı kaldı. Ağzını açıp ölçünün defterdeki hesaba tam uyduğunu söylemek üzereydi ki, Rovan’ın birkaç gün önce söylediği sözü hatırlayıp sustu ve müşterinin nasıl durduğuna dikkatle baktı.

Adam, Naren’le konuşurken başını hafifçe sağa doğru eğiyor; dinlerken ya da adım atmaya hazırlanırken sağ omzunu sanki görünmez bir darbeden korur gibi geride tutuyordu. Durduğu yerde kollarını iki yana açması, sokağa çıktığında ya da eline yük aldığında bedeninin girdiği gerçek biçimi göstermeye yetmiyordu.

Naren, müşteriden işini uzun uzadıya anlatmasını istemek yerine, elini kapıya doğru uzattı.

“Bir kez de dükkânın içinde yürüyerek, kolunuzu her zamanki gibi kullanarak deneyelim,” dedi Naren.

Adam prova tahtasından inerken gömleğinin yakasını düzeltti. “Benim işimde kol hep bir yere yetişir,” dedi. “Yükü kaldırırken değil yalnız; kapı açarken, basamağı tutarken, bir şeyi başkasına uzatırken de.”

“En çok hangi harekette çekiyor?” diye sordu Naren.

“Sağ kolumu önümden yukarı uzattığımda. Bir de omzumun üstüne yük aldığımda. Ağrıdan yakınmıyorum; alıştım. Ama gömlek alışmak zorunda bırakmasın.”

Müşteri, bir an kendi omzuna baktı. “İlk işe girdiğimde yükü hep sağ yanıma alırdım. Usta, öteki elim boş kalsın diye öyle öğretmişti. Sonra omuzum o yükün biçimini aldı.”

“Şimdi başka türlü taşıyabilir misiniz?” diye sordu Naren.

“Taşıyabilirim. Ama yorgunken yine aynı yere dönerim. İnsan bedenini aklından önce eğitiyor.”

Rovan, kesim masasının öte yanından söze katıldı. “O yüzden prova tahtasında dimdik durmanız yetmez. Gömleğin, alışkanlığınız geri geldiğinde de size yer bırakması gerekir.”

Naren müşteriye bir kez daha kapıya kadar yürümesini önerdi. Adam bu kez elini sanki masanın kenarındaki ağır bir denkten tutacakmış gibi uzattı. Kumaşın sırtındaki çizgi azaldı; kol evi hâlâ hafifçe toplandı.

“Biraz daha burada,” dedi Naren, dikiş yerini göstererek. “Yalnız kolun dönmesine yetecek kadar.”

“Ne bol, ne sık,” dedi müşteri. “İşin ortasında gömleği düşünmeyeyim yeter.”

“Ölçünün iyi olduğuna böyle karar veririz,” dedi Naren. “Üstünüzde olduğunu unuttuğunuzda.”

Naren, adamın cümlesini deftere yazmak için kalem aramadı. Önce onun hareketini görmek istedi. “Şimdi yük taşıyormuş gibi yapın,” dedi. “Yalnız, canınız acırsa durun.”

Rovan’ın kaşları hafifçe kalktı. Naren bakışını kaçırmadı; müşteriye emri değil, sınırı hatırlatıyordu.

Adam sağ kolunu kaldırdı, omzunu geriye çekti. Naren, kırışığın dirsek üstünde değil, kol evinin arkasında başladığını gördü. “Buradan tutuyor,” dedi. “Bilek geniş olsa bile omuz hareket etmiyor.”

“Güzel,” dedi Rovan. “Şimdi gömleği çıkarıp yalnız o çizgiyi aç. Her şeyi baştan kurmaya çalışma.”

“Ya yetmezse?”

“O zaman yeniden bakarız. Ama kumaşın bize verdiği pay kadar. Ustalık, elindeki şeyi yok saymak değil.”

Müşteri, sökülen dikişe bakarken sordu: “Bir santim daha bıraksanız, kol bol kalmaz mı?”

“Bırakacağımız yeri yalnız kol ağzından büyütmüyoruz,” dedi Naren. “Dönüş payını kol evine dağıtacağız. Bileğiniz aynı kalacak, omuzunuz rahatlayacak.”

Rovan, Naren’in açıklamasını düzeltmedi. Liva manşeti tutarken Sera teyeli uzattı. Herkes kendi işini sürdürdü; kimse kalıbın sahibini unutarak kumaşı çekiştirmedi.

Müşteri, Naren’in kendisiyle inatlaşmadığını, aksine söylediklerini ciddiye alıp hareketini görmek istediğini anlayınca bu kez yüzü gevşedi, rahatladı. Bir müşteriyi gerçekten dinlemek, şimşir ölçü ipini omuzda daha doğru bir yere koymaktan çok daha önce gelmişti.

Adam prova tahtasından indi, dükkânın ortasından kapı eşiğine kadar kendi doğal adımlarıyla gidip döndü. Dönüşte, sanki yerden ağır bir çanta ya da denk kaldırıyormuş gibi sağ kolunu öne ve yukarıya doğru uzattı. İşte o hareketle birlikte, geriye çekilen sağ omuz başı kilitlendi ve beyaz kumaş dirseğin hemen üstünde sertçe gerildi.

Naren, kendi çıkardığı kalıbı savunmak yerine hiç tereddüt etmeden müşteriye yaklaştı ve gömleği sırtından çıkarmasını rica etti.

Kesim masasının başında bekleyen Rovan, bu kez tek kelime etmedi, yerinden kıpırdayıp müdahale de bulunmadı; Naren’in ne yapacağını görmek için kollarını kavuşturup sessizce omuz çizgisini izledi.

Naren beyaz gömleği masaya yatırdı, ince uçlu makası ve sökü iğnesini alıp sağ kol dikişini omuz başından dirsek hizasına kadar dikkatle açtı. Evde geceler boyu annesinin dizinin dibinde otururken, kadının eski giysileri kumaşın tek bir telini bile yırtmadan, örselemeden nasıl söktüğünü izleyerek büyümüştü; Rovan ise ona bu dükkânda cansız kalıbı değil, canlı bedeni dinlemeyi öğretmişti. Şimdi bu iki ayrı terbiyeyi aynı tezgâhın üzerinde birleştirmek, Naren’in kendi terziliğinin payı olacaktı.

Dikiş açılırken Liva masanın diğer yanından uzanıp manşetin ve kol ağzının kaymaması için işaret yerini parmaklarıyla sıkıca tuttu; Sera ise vakit kaybetmeden iğneye yeni, sağlam bir teyel ipliği geçirip hazırladı. Üçü, yıllardır aynı kumaşın etrafında çalışan ellerin o sessiz uyumuyla hareket ediyordu. Naren bu kez defterde yazan soğuk rakamı değil, az önce adamın dükkân ortasında yürürken gösterdiği hareketi ölçtü. Sağ omuz dikişinin arkaya bakan kavisinde ve dirsek üstünde küçük ama kolun dönüşünü kurtaracak bir pay bıraktı.

Yeni dikiş hızla kapatılıp ütünün ucuyla yatıştırıldıktan sonra, müşteri gömleği yeniden giydi.

Adam düğmeleri ilikleyip kollarını yukarı kaldırdı; sağ kolunu ileriye doğru uzattı, omzunu geriye çekti. Beyaz kumaş bu kez ne dirsek üstünde toplandı ne de omuz başından kaydı; sanki adamın kendi derisiymiş gibi bedeniyle birlikte, hiç direnmeden hareket etti. Müşteri aynanın karşısına geçip kendine baktığında, Naren de onun arkasından aynaya baktı ve sağ omuzdaki o gergin kırışık çizgisinin tamamen kaybolduğunu gördü.

Müşteri memnuniyetle başını sallayıp gömleğin tamamen bitmiş halini almak üzere sözleşerek dükkândan ayrıldığında, Naren doğruca tezgâhın üzerindeki açık ölçü defterine gitti.

Kurşun kalemi eline aldı. Sayfadaki omuz ve kol rakamlarının hemen yanındaki boşluğa, ilk kez yalnızca bir ölçü düzeltmesi değil, doğrudan doğruya insanın kendisine ait kısa bir gözlem ekledi: *“Kolunu kaldırırken sağ omuz geride.”* Aceleyle düşülen el yazısı sayfanın kenarına doğru hafifçe eğilmişti; fakat soğuk rakamların yanında artık ilk kez bir insanın canlı hareketi duruyordu. Naren bu notu silmedi. Rovan, başparmağındaki beyaz yara izini masanın kenarına dayayarak defterin kenarındaki bu yeni notu sessizce okudu; Naren’in yazısı artık yalnızca sayılardan oluşmuyordu.

Dışarıda akşam karanlığı Beyoğlu’nun üstüne çökerken, Pera’nın cadde boyundaki lambaları birer ikişer yanmaya başlamış, aşağıda Tünel’in son vagonu boğuk bir uğultuyla yokuştan Karaköy’e doğru iniyordu.

Akşam işlik toplanıp da Naren ölçü defterini kapatmaya hazırlandığında, gündüz yazdığı o küçük notun üstüne kesim masasından uçuşan kurumuş tebeşir tozlarının bulaştığını fark etti. İşaret parmağını uzatıp tozu silmeyi düşündü; kurşun kalemin izi dağılmasın diye vazgeçip elini çekti ve sayfayı dikkatlice çevirip defteri kapattı. Atölyede kalanlar yarının işlerini masaya çıkarırken Naren biliyordu ki, bir sonraki provada aynı müşteriyi yeniden gördüğünde, gömleğin kalıbı artık yalnızca kesim masasının üzerinde değil, kendi belleğinde de duracaktı.

Müşteri kollarını kaldırıp omzunu geriye alırken Naren beyaz gömleğin dikişini düzeltmeye hazırlanıyor.

Müşteri kollarını kaldırıp omzunu geriye alırken Naren beyaz gömleğin dikişini düzeltmeye hazırlanıyor.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.