Sosyal-Duygusal Öğrenme (SEL) ve TYMM: Duygusal Zekâ Sınavla Ölçülür mü?

SEL’i “ek ders” olmaktan çıkarıp dersin içine gömmek

SEL (Sosyal-Duygusal Öğrenme), “duygularla ilgili bir etkinlik yaptık bitti” yaklaşımı değildir. Asıl farkı yaratan şey; sınıfın dili, rutinleri ve değerlendirme biçimidir. TYMM’nin değerler ve bütüncül gelişim vurgusuyla birlikte düşünüldüğünde SEL, ders hedeflerini baltalamaz; tam tersine öğrenmeyi sürdürülebilir hâle getirir.

Duygusal zekâ sınavla ölçülür mü?

Kısa cevap: tek bir yazılı sınavla güvenilir biçimde ölçmek zordur. Çünkü SEL; bağlama göre değişen davranışlar, alışkanlıklar ve ilişki örüntüleridir. Ölçülebilen kısım “etiketlemek” değil, gelişimi görünür kılmak olmalıdır.

• Yapılmaması gereken: “Empati sınavı” gibi yüksek riskli notlandırmalar, öğrenciyi rol yapmaya iter.
• Yapılması gereken: Rubrik + gözlem + öğrenci öz değerlendirmesi + portfolyo ile biçimlendirici takip.

Sınıf içinde çalışan 8 SEL rutini (uygulamalı)

1) 2 Dakikalık “Duygu Check-in” (her dersin başı)

Amaç: Öğrenci kendini yoklar, öğretmen sınıfın ısısını görür.

1. Tahtada 4 seçenek: “Hazırım / Karışık / Yorgun / Zor bir gün”
2. Öğrenciler işaret eder (kart, QR, parmak).
3. Öğretmen tek cümle kuralı koyar: “Bugün ... hissediyorum çünkü ...” (isteğe bağlı)

Mini müdahale: Sınıfın %30’u “yorgun/zor” ise 60 saniyelik nefes/gerinme ekle.

2) “Duygu Sözlüğü” panosu (haftalık)

Öğrenciler “kötü/iyi” yerine 10–12 duygu kelimesi öğrenir: kaygılı, huzursuz, kararlı, gururlu, kırgın, hevesli…

İpucu: Türkçe dersiyle ortaklaştır: duygu kelimesi + örnek cümle + kısa hikâye.

3) Öz düzenleme için STOP kartı (anlık)

• Stop: Dur
• Think: Ne oluyor? Ben ne hissediyorum?
• Options: Seçeneklerim ne?
• Proceed: Seç ve uygula

Uygulama: Sınıfta gerginlik yükseldiğinde öğretmen sadece “STOP” der; 20 saniye sessizlik; sonra “seçenek” sorusu.

4) Akran geribildirimi için “2 Artı 1 Öneri” (proje/ödev)

Her öğrenci arkadaşına:

• 2 güçlü yön (“Şunlar çok iyi...”)
• 1 gelişim önerisi (“Şunu denersen daha etkili olur...”)

Kural: Kişiye değil ürüne konuşulur.

5) Empatiyi somutlaştıran “Perspektif Değiştirme” (10 dk)

Bir olay ver: “Grup çalışmasında iki kişi yükü taşıyor.”

1. Rol kartları dağıt: lider, sessiz kalan, geç kalan, arabulucu.
2. Herkes 2 dakika “ben olsaydım…” yazar.
3. Paylaşım: “Neye ihtiyaç duyuyor?” sorusuyla biter.

6) Sınıf iklimi için 3 net norm (duvarda görünür)

• Konuşurken kesmiyoruz.
• Alay yok – hata öğrenmenin parçası.
• Çatışmada “Ben dili” kullanıyoruz: “Sen hep...” yerine “Ben ... hissediyorum”.

7) Restoratif mini-çember (çatışma sonrası)

3 soru:

1. Ne oldu?
2. Kimi nasıl etkiledi?
3. Telafi için ne yapabiliriz?

8) Haftalık “Hedef + Yansıtma” (5 dk, cuma)

• Bu hafta en iyi yaptığım şey...
• Zorlandığım an...
• Gelecek hafta deneyeceğim strateji...

SEL’i not vermeden ölçmek: Rubrik + portfolyo + süreç izleri

SEL için amaç “puanlamak” değil, öğrencinin gelişimini düzenli veriyle izlemektir. Aşağıdaki rubriği biçimlendirici kullanın: öğrencinin kendisi doldurur, öğretmen kısa gözlem notu ekler.

Örnek mini rubrik (öz düzenleme ve empati)

SEL portfolyosunda neler olur?

• Haftalık yansıtma notları (3 madde)
• “2 artı 1 öneri” akran geribildirim kâğıtları
• Öğretmenin 1 dakikalık gözlem fişleri (tarih + olay + strateji)
• Öğrencinin kendi hedef kartları

30 günlük uygulama planı (kopyala-yapıştır)

Öğretmen dili: küçük cümleler, büyük etki

• “Şu an zorlandığını görüyorum. Birlikte strateji seçelim.”
• “Hata normal. Şimdi bir sonraki adım ne?”
• “Bu davranışın etkisi ne oldu?” (etiketleme yok)

Kapanış: SEL akademik başarıyı “dolaylı” güçlendirir

İyi bir sınıf iklimi; dikkat, devamlılık ve öğrenmeye açıklığı artırır. SEL’i sınavla ‘yakalamaya’ çalışmak yerine; rutinlerle, rubrikle ve portfolyoyla ‘büyütmek’ daha adil ve daha etkilidir.