Çamurda Takip

Üst kattaki zafer yemeğinin ağır tütün dumanı ve gramofondan yükselen kesik ezgiler henüz dağılmamıştı ki, eski tütün deposunun taş koridorlarını delici bir düdük sesi yırttı.
Yüzbaşı Nikolaos, ceketinin düğmeleri yarım ilikli hâlde bodrum merdivenlerinden aşağı koştuğunda gördüğü manzara, on dokuz gecedir içinde büyüyen kâbusun ta kendisiydi.
Hücre boştu.
Eşikte bir saniyeliğine donup kaldı; cilalı çizmelerinin topuğu ıslak taşta kaydı, dengesini bulmak için elini rutubetli kapı pervazına attı. Arkasından telaşla inen nöbetçi onbaşının elindeki gaz feneri titreyerek içeriye sarı, isli bir ışık akıttı. Merdivenin üst sahanlığında ise koyu gri takım elbisesinin yakası çözülmüş, yüzü kireç gibi ağarmış Tercüman Aleko duruyor, bir basamak bile aşağı inmeye cesaret edemeden nefesini tutarak karanlığa bakıyordu.
Nikolaos iki ağır adımda hücrenin ortasına yürüdü. Fener ışığı duvarları taradıkça göğsündeki eski kibir, yerini buz gibi bir aşağılanmaya bıraktı.
Yerde koparılmış kalın bir urgan, duvara yaslı boş bir tütün sandığı ve tavan dibinde paslı menteşesinden sökülüp yana açılmış dar bir demir mazgal vardı. Yağmur, açık mazgaldan içeri serbestçe yağıyordu. Taş zeminde biriken soğuk su, on dokuz gecedir yere sinen kurumuş kan lekelerini sulandırıp duvar dibine doğru ince, bulanık bir derecik hâlinde akıtıyordu.
Nikolaos eğilip yerdeki urganı eline aldı. Kalın kenevir halatın bıçakla değil, taş kenarına günlerce sürtüle sürtüle lif lif tiftiklenerek koparıldığını gördüğünde parmakları kasıldı. Gözü köşedeki ıslak taşın sivri kenarına, oradan da mazgalın altındaki tütün sandığının kapağına dökülmüş kızıl pas tozlarına kaydı. Her şey gözünün önünde olmuştu. O, yukarıda bölge komutanının gözüne girmek için kadeh kaldırırken; kırbaçla, soğuk suyla ve açlıkla ezdiğini sandığı o ufak tefek kadın, karanlıkta sabırla taşta urgan kesmiş, sandığı taşımış, paslı demiri sökmüştü.
Üstelik infaz tarihini kendi ağzıyla vermişti.
Ayın on dokuzunun ertesi sabahı, diye uğuldadı beyninde kendi sesi. Sabah saat altıda bölge komutanına ne diyeceğim? Atina’dan gelecek müfettişe ne rapor vereceğim?
Yüzbaşının şakaklarında mor damarlar şişti; kanlanmış gözleri fener ışığında vahşi bir parıltıya döndü. Elindeki ıslak urganı taş zemine fırlattı.
Nikolaos dönüp kapının yanında ayılmaya çalışan iri yapılı nöbetçinin yakasına yapıştı, onu sertçe taş duvara çarptı. Askerin başı taşlara tok bir sesle vurdu; dizlerinin dibinde boş şarap şişesi yuvarlanıp koridorun karanlığına doğru şıngırdadı.
“Uyudun mu lan!” diye haykırdı Nikolaos, sesi boğazını yırtarcasına çatlayarak. İri askeri iğrenerek yere itti, koridorun köşesinde büzülmüş kısa boylu nöbetçiye ve feneri tutan onbaşıya döndü.
“Bütün atlı devriyeleri çıkarın!” diye kükredi Nikolaos; sesi tütün deposunun taş duvarlarını inletti. “Köpekleri salın! Demiryolu geçidini, köprü başlarını, Bahçecik yolunu tutun! Eğer bu kadın gün doğmadan dağa çıkarsa, hepinizi divan-ı harbe veririm!”
Onbaşı selam bile veremeden merdivenlere fırladı; arkasından iki asker tüfeklerini kapıp üst kata koştu. Üst sahanlıkta duran Tercüman Aleko, yüzbaşının öfkeden çarpılmış yüzünü görünce istemsizce bir adım geri çekildi. Aklına onuncu gecede kapının daralan aralığından kendisine dikilen o iki kor gibi göz geldi; sırtından aşağı yeniden soğuk bir ter indi.
“Yüzbaşım,” dedi Aleko, sesi ince ve titrek çıktı. “Yaralıdır, on dokuz gündür açtır… Fazla uzağa gidemez—”
“Kapa çeneni Aleko!” diye bağırdı Nikolaos, merdivenleri ikişer ikişer tırmanırken. “Senin ‘fazla uzağa gidemez’ dediğin kadın, gözünün önünde demir mazgalı söküp çıktı! Atımı hazırlasınlar! Bu şehirde tek bir taş çevrilmeden bırakılmayacak!”
Beş dakika içinde İzmit’in yağmurlu sokakları düdük sesleri, at nalları ve karanlıkta havlayan takip köpekleriyle doldu.
Tütün deposunun ağır tahta avlu kapısı ardına kadar açıldı. Yağmurun altında parlayan süngülerle yirmiyi aşkın asker sokağa taştı. Nikolaos, ceketinin üst düğmelerini hâlâ iliklemeden yağmura çıktı; soğuk damlalar terli alnından çenesine süzülürken arka bahçe duvarının dibinden onbaşının feneri parladı. Duvarın yosunlu taşında taze bir sıyrık, çamurun içinde ise dereye doğru uzanan ince bir iz vardı. “Duvarı aşmış Yüzbaşım! Dere yatağına inmiş!” diye haykırdı onbaşı. Islak Arnavut kaldırımlarında demir nalların çıkardığı sert takırtılar, yağmurun uğultusunu bastırarak dar sokaklarda yankılandı. Sarı fener halkaları çamurlu su birikintilerinin üstünde dağılmaya başladı. En önde, zincirleri yeni çözülmüş üç iri takip köpeği, burunlarını arka avlu duvarının dibine yapıştırıp vahşi, keskin havlamalarla gecenin sessizliğini parçaladı.
Kapalı kepenklerin ardında uyanan İzmitliler, lambalarını yakmadan perdelerin aralığından karanlığa baktı. Sokaktan geçen çizmelerin telaşından, Rumca haykırışların paniğinden ve aralıksız düdüklerden şehrin üstüne büyük bir fırtına indiğini herkes bir dakikada anladı.
Fatma Seher, tütün deposundan üç yüz adım uzakta, dere yatağının kenarındaki çalılıkların arasındaydı.
Yağmur, başındaki kara başörtüsünü ağır bir çuval gibi yüzüne yapıştırmış, yırtık yün cepkeninin omzundan aşağı buz gibi süzülüyordu. Mazgalın paslı demirinin ve arka avlu taşlarının yırttığı kaburga sıyrıkları, ıslak gömleğin her sürtünüşünde tuz basılmış gibi yanıyordu. Bir elini ıslak söğüt gövdesine dayamış, göğsündeki kesik hırıltıyı bastırmaya çalışırken karanlığın içinden o yırtıcı sesler yükseldi.
Önce peş peşe üç madeni düdük, ardından şehrin içinden dereye doğru yankılanan aç köpek havlamaları.
Fatma Seher, köpek seslerini duyduğu anda durup bir saniye düşündü.
Nefesini yavaşlattı. Korku insanı koşturur, koşturan adam hata yapar. Önünde iki yol vardı: Çalılıkların üstünden kıvrılıp Bahçecik eteklerine uzanan çamurlu toprak yol, ya da iki adım aşağısında sonbahar yağmurlarıyla kabarıp köpürerek akan karanlık dere.
Toprak yoldan giderse köpekler kokusunu on dakikada bulurdu.
Çamurlu çizmeleri derin iz bırakır, yorgunluktan hızı kesildiğinde atlı devriyeler onu açık yolda kolayca biçerdi. Kan kokusu, tütün deposunun rutubeti, yırtık yünün teri — bunların hepsi eğitimli bir takip köpeği için gecenin içinde yanan bir fener kadar belirgindi.
Ama su iz tutmazdı. Su koku saklamazdı.
Hiç tereddüt etmeden, dizlerine kadar yükselen buz gibi dere suyunun içine girdi.
İlk adımda keskin bir soğuk bıçak gibi bileklerinden dizlerine yürüdü; nefesi bir saniyeliğine boğazında düğümlendi. Su, sonbahar yağmuruyla kabarmış, bulanık ve taşkındı. Çizmelerinin içi anında buz gibi suyla doldu; ağırlaşan deri sanki ayaklarına iki kurşun külçesi bağlanmış gibi dibe çekti. Ama su kokuyu silerdi, iz bırakmazdı.
Akıntıya karşı, kaygan taşlara basa basa yukarı doğru yürümeye başladı.
Dere yatağı dar, iki yakası sık böğürtlen çalıları, kavak kökleri ve ıslak toprak yığınlarıyla örtülüydü. Zifiri karanlıkta ayağının altındaki taşları göremiyordu; her adımı önce topuğuyla yokluyor, yosunlu kayanın oynayıp oynamadığını kontrol edip ağırlığını öyle veriyordu. Sert akıntı diz kapaklarına çarpıp köpürüyor, kopmuş dalları bacaklarına vuruyordu.
On dokuz günün açlığı dizlerini titretiyor, kaburgalarındaki taze sıyrıklar her nefeste sızlıyordu. Sol kolu, onuncu geceden beri tam iyileşmeyen eski darbenin ve tırmanışın yüküyle neredeyse hissizdi; kolunu göğsüne yakın tutup dengesini sağ koluyla sağlamaya çalışıyordu. İki kez ayağı yuvarlak bir nehir taşından kaydı, dizlerinin üstüne doğru sendeledi. İlkinde soğuk bir kayaya tutundu; ikincisinde dere kıyısındaki dikenli bir böğürtlen dalına yapıştı, dikenler yarılmış avucunu bir kez daha çizdi. Tek bir inilti bile çıkarmadı.
Ama durmadı.
Bir adım daha, dedi içinden, dişlerini sıkarak. On dokuz gece oturdun. Şimdi yürüyeceksin.
Geriden, İzmit sokaklarından gelen düdük sesleri artık üç dört ayrı koldan yankılanıyordu. Nikolaos bütün ağı germişti. At nallarının sert takırtısı bir ara dere yatağının sol yakasındaki yüksek yoldan geldi; yağmurun içinde Rumca bir bağırtı, ardından uzaklaşan nal sesleri duyuldu. Fatma Seher kıyının koyu söğüt gölgesine yaslanıp atlıların geçişini bekledi, sonra akıntıya karşı inatçı yürüyüşüne devam etti.
Soğuk artık kemiklerinin en derinindeydi. Parmak uçları hissizleşmiş, bileklerindeki urgan yaralarının yanması soğuğun uyuşukluğuyla yer değiştirmişti. Yağmur damlaları kabarmış dere suyunun üstünde binlerce küçük halka çiziyor, derenin boğuk uğultusu şehirden gelen uğultuyu yer yer yutuyordu. Fatma Seher zihninde İzmit’in bütün kenar mahallelerini, demiryolu hattını ve Bahçecik’e sapan dar geçitleri sessizce tarttı; köprü başlarını tuttularsa, dereyi eski taş köprüye kadar bırakmamak zorundaydı.
Yirmi dakika sonra, derenin üstünden geçen eski taş köprüye ulaştığında, iki yakadan birden fener ışıkları parladı.
Fatma Seher anında durdu.
Önünde, iki kıyıyı birbirine bağlayan alçak, tek kemerli eski bir taş köprü vardı. Sağ yakada, çamurlu patikanın ağzında iki yaya askerin karaltısı belirdi; fenerleri savurarak dere kenarına doğru iniyorlardı.
“Buradan! Dere kenarına bakın!”
Türkçe bağıran ses büyük ihtimalle yerel bir kılavuza aitti. Hemen arkasından keskin Rumca emirler ve köpeklerin kudurmuş havlamaları patladı.
Köpeklerin havlaması hemen elli adım gerideydi.
Fatma Seher bir saniye içinde etrafını tarttı. Geri dönse gelen köpeklerin kucağına düşecekti. Kıyıya tırmansa iki yaka da fener ışığı altındaydı; ıslak çalıların çıtırtısı onu anında ele verirdi. İleri geçmeye ise vakti yoktu; fener ışığı çoktan köprü girişindeki sığ suyu aydınlatmaya başlamıştı.
Tek bir karanlık boşluk kalmıştı.
Fatma Seher, taş köprünün alçak, karanlık kemerinin altına süzüldü.
Burada dere yatağı daralıp derinleşiyordu; akıntı kalın taş ayaklara çarpıp anafor yapıyordu. Su burada beline kadar çıkıyordu. Dizlerini büküp kemerin en dip gölgesine çekildi. Sırtını kaygan, yosunlu taş ayağa verip çenesine kadar buz gibi suya gömüldü; nefesini tuttu.
Suyun buz gibi teması göğsünü, yaralı kaburgalarını ve sol omzunu bir mengene gibi sıktı. Kalbi soğuk şokuyla göğüs kafesine sertçe vurdu. Başını hafifçe geriye yasladı; yalnızca burnu ve gözleri suyun yüzünde kalmıştı. Siyah başörtüsünün ıslak ucu suyun üstünde koyu yosunlar gibi dağılıp yüzünün yarısını örttü.
Beş saniye sonra, tam başının üstündeki taş köprüden dört atlı Yunan devriyesi ağır nal sesleriyle geçip gitti.
Kemerin içi, at nallarının gürleyen yankısıyla doldu; tavandaki eski kireç harcından kopan küçük kum taneleri suya dökülüp yanağının hemen yanına düştü. Atlılardan biri köprünün ortasında atını dizginledi; hayvanın sıcak soluğu ve ıslak eğer derisinin gıcırtısı kemerin altına kadar indi. Yukarıdan subayın sert, sabırsız sesi duyuldu:
“Aşağıyı iyice arayın! Bahçecik yoluna sapan her dereyi kontrol edin!”
Atlar yeniden mahmuzlandı, ağır nal sesleri karşı yakaya doğru uzaklaştı.
Ama tehlike henüz geçmemişti.
Aşağıdaki dere kıyısında iki asker fenerlerini suya tuttu; sarı ışık kemerin ağzını yalayıp geçti.
Işığın keskin ucu, Fatma Seher’in alnından iki karış ötedeki yosunlu taşlarda gezindi. Bulanık suyun üstünde yüzen kırık dallar ve köpükler bir anlığına aydınlandı. Fatma Seher gözlerini bile kırpmadı; tek bir kıpırtı suyun yüzeyinde halka çıkarır, o halka fener ışığında anında parıldardı. Ciğerleri yanmaya başlamıştı. Boğazında yükselen öksürüğü bastırmak için dilini damağına bastırdı.
Kıyıdaki çakıllar kaydı. İki iri takip köpeği, tasmalarını çekiştirerek derenin kenarına indi.
Köpekler derenin kenarında dönüp durdu. Islak toprağı, çalılıkların dibini ve taş köprünün ayağını hırlayarak kokladılar. Bir tanesi burnunu suya doğru uzatıp keskin, tiz bir havlama savurdu. Fatma Seher’in parmakları, suyun altında taş ayağın çatlağındaki yumruk kadar bir nehir taşına kenetlendi. Eğer köpek suya atlarsa, boğuşmadan önce tek darbeyle sesini kesmek zorundaydı.
Ama sonbahar yağmuruyla azmış, bulanık ve buz gibi akan taşkın dere, kokuyu çoktan aşağı, körfeze doğru sürükleyip götürmüştü. Köpek suyun soğuk kenarında iki kez daha dönüp tereddüt etti; yaya asker tasmasını sertçe geriye çekip Rumca bir küfür savurdu.
“Burada değil! Koku yukarı yola çekiyor! Koşun!”
Köpekler suya girmeden havlayarak yukarı yola doğru koştu. İki asker de fenerlerini kaldırıp çamurlu yokuştan köprünün üstüne tırmandı. Sarı ışıklar kemerin ağzından çekildi, dere yeniden zifiri karanlığa gömüldü.
Fatma Seher hemen kıpırdamadı.
Çizmelerin ve havlamaların Bahçecik sırtına doğru iyice uzaklaştığından emin olana dek buz gibi suyun içinde heykel gibi bekledi. Sonra başını milim milim kaldırıp sessiz, uzun bir nefes çekti.
Askerler uzaklaştığında, Fatma Seher’in dudakları soğuktan morarmıştı.
Dişlerinin birbirine vurmasını önlemek için çenesini kilitledi. Suya dayanarak doğrulmaya çalıştığında bacakları bir anlığına kendisini dinlemedi; dizleri titreyip öne sendeledi. Sol omzunu taş ayağa yaslayıp bütün iradesini topladı. Düşersen kalkamazsın, dedi kendine. Kalk.
Dişlerini sıkıp kendini kıyıya çekti. Islak yün cepkeni ve su dolu çizmeleri sırtında iki kat ağırlaşmıştı; her adımında paçalarından çamurlu su damlıyordu. Sudan çıkıp dere kıyısındaki dikenli bahçelerin arasına daldı.
Şafak sökmesine bir saat vardı.
Yağmur eski şiddetini yitirmiş, yerini insanın iliğine işleyen ince, buz gibi bir çiseye bırakmıştı. Samanlı eteklerinden inen rüzgâr hâlâ keskindi; ıslak giysilerin içindeki bedeni kuru ayazdan beter üşütüyordu.
Fatma Seher artık ayaklarını hissetmiyordu; bacakları kurşun gibi ağırlaşmıştı.
Yarım saattir İzmit’in kenar mahallelerinin arka bahçelerinden, çit aralarından ve devrilmiş taş duvarların gölgesinden geçerek ilerliyordu. İki kez uzak sokak başlarında fener ışıkları görmüş, bir kez çamurlu bir erik ağacının dibine çöküp yan sokaktan geçen atlı devriyenin uzaklaşmasını beklemişti. Her duruşunda bedeni biraz daha soğuyor, yeniden doğrulmak biraz daha zorlaşıyordu.
Gözlerinin önünde karanlık artık ince, dönen halkalara bölünmeye başlamıştı. On dokuz günün açlığı ve yarım saatlik buz gibi dere suyunun ardından bedeni son kırıntısını tüketmişti. Bir adım daha atacak gücü kalmadığını, açık yamaçlara bu hâlde tırmanmaya kalkarsa iki yüz adım sonra donmuş çamurda bayılıp kalacağını anladığında, şehrin en kenarındaki, Bahçecik yolunun hemen başındaki küçük bir taş evin arka samanlığına ulaştı.
Ev, bahçe duvarının kuytusuna yaslanmış, pencereleri kapkaranlık, mütevazı bir Anadolu eviydi. Ön cephesi Bahçecik yoluna, arka bahçesi ise meyve ağaçlarının arasındaki alçak taş samanlığa bakıyordu.
Fatma Seher, duvar dibinden sürünür gibi ilerleyip samanlığın alçak ahşap kapısına yanaştı. Dışarıdan indirilmiş demir kancayı uyuşmuş parmaklarıyla güçlükle kaldırdı; ses çıkarmaması için kancayı avucunun içinde tutarak usulca bıraktı.
Tahta kapıyı yavaşça itti.
İçerisi kuru ot ve ılık hayvan nefesi kokuyordu.
O ılık, kuru koku, soğuktan kaskatı kesilmiş ciğerlerine bir anlığına unutulmuş bir dünya gibi doldu. Köşedeki tahta yemliğin yanında, karanlıkta gözleri hafifçe parlayan yaşlı bir inek başını çevirip derin, sakin bir soluk verdi. Fatma Seher kapıyı arkasından hafifçe örttü, karanlık köşeye çöktü, gözlerini bir saniyeliğine kapattı.
Yalnızca on beş dakika, dedi içinden, uyuşmuş ellerini koltuk altlarına sıkıştırarak. Titremem geçsin, şafak sökmeden yola çıkacağım.
İki dakika sonra samanlığın kapısı gıcırtıyla aralandı.
Fatma Seher’in gözleri anında açıldı. Bütün yorgunluğuna rağmen eski refleksi bir yay gibi gerildi; sağ eli sessizce samanların dibinde duran kalın ahşap dirgen sapına uzandı.
İçeri elinde küçük bir gaz feneriyle elli yaşlarında, başörtülü bir köylü kadın girdi.
Sırtında kalın bir hırka, ayaklarında tahta takunyalar vardı; belli ki ineğin huzursuzlandığını ya da kapı sesini duyup çıkmıştı. Feneri köşeye tuttuğunda, yerde ıslak, çamurlu, yaralı bir kadın görünce bir an irkilip geri çekildi. Fener elinde sallandı; samanlığın ahşap tavanında gölgeler büyüyüp dağıldı.
Fatma Seher elini dirgenin sapından çekti, avucunu açık biçimde hafifçe kaldırdı; sesi fısıltı gibiydi:
“Korkma bacım… yabancı değilim.”
Köylü kadın —Emine Ana— kaçmadı, bağırmadı. Feneri biraz daha yaklaştırdı. Işık önce yırtık, sırılsıklam koyu cepkeni, sonra bileklerdeki derin, kan oturmuş kalın urgan izlerini, en sonunda da kadının yüzünü aydınlattı.
Çamurun ve kurumuş kanın altındaki o keskin, eğilmez gözleri, o ufak tefek ama kaya gibi çeneyi görünce nefesi kesildi. Emine Ana’nın yüzündeki tedirginlik, bir anda derin bir hayret ve kederle karışık bir sarsıntıya döndü.
“Sen…” diye fısıldadı Emine Ana. “Kara Fatma’sın! Çarşıda seni astılar dediler!”
“Asamadılar,” dedi Fatma Seher, çatlamış dudaklarıyla. “Peşimdeler. Yalnız yarım saat saklanacak yer lazım.”
Emine Ana tam eğilip kolundan tutmak üzereydi ki, gecenin sessizliği şiddetli bir gürültüyle parçalandı.
Tam o anda evin ön kapısı tüfek dipçikleriyle sertçe vuruldu!
Kalın tahta kapı menteşelerinden sarsıldı. Dışarıdan at nallarının homurtusu, avluya doluşan çizmeler ve Rumca ile Türkçe bağırışlar yükseldi:
“Açın kapıyı! Devriye!”
Emine Ana’nın gözünde en ufak bir panik belirmedi.
Yılların yokluğunu ve işgal günlerinin korkusunu çoktan aşmış Anadolu kadınının o sarsılmaz soğukkanlılığı bir anda yüzüne oturdu. Hemen fenerin camını hafifçe kaldırıp alevi üfleyerek söndürdü; ince bir gaz is kokusu samanlığın ılık havasına karıştı. Karanlıkta el yordamıyla kalın bir kucak kuru otu çekip Fatma Seher’in üstüne örttü; bir kucak daha alıp çamurlu çizmelerini ve ıslak cepkenini bütünüyle gizledi.
“Sakın kıpırdama kızım,” diye fısıldayıp dışarı çıktı, samanlığın sürgüsünü dışarıdan kapattı, demir kancayı yerine indirdi.
Kuru otların altında Fatma Seher nefesini en ince hâline indirdi. Saman tozları burnunu gıdıklıyordu; tek bir aksırık ikisinin de sonu olurdu. Sağ eli yeniden samanların altındaki kalın dirgen sapına kapandı. Kapıyı açarlarsa, diye düşündü soğukkanlılıkla, ilk gireni indirir, tüfeğini alırım; Emine Ana’yı bulaştırmadan avluya fırlarım.
Üç dakika boyunca ön avludan sert çizmeler, açılıp kapanan oda kapıları ve yüksek sesli sorular duyuldu.
Ön kapı gıcırtıyla açıldı, ağır çizmeler ahşap sofaya daldı. İçeriden Rumca sert emirler, ardından bozuk bir Türkçeyle bağıran bir onbaşının sesi yükseldi: “Evde kim var? Kaçak bir kadın geçti mi buradan? Çabuk konuş!”
Bir dolap kapağı sertçe çarpıldı, yere düşen bir bakır tas şıngırdadı. Yan odadan yatalak, yaşlı bir kadının korkulu, hırıltılı öksürüğü duyuldu.
Ve bütün o gürültünün ortasında Emine Ana’nın sakin, korkusuz sesi yankılandı:
“Ne bağırırsınız gecenin bu vaktinde! Görmüyor musunuz, içeride yatalak anamla benden başka kimse yok efendi! Bakın işte, samanlık da kilitli!”
Avlu taşlarında iki çift ağır çizme doğrudan samanlığa yaklaştı.
Fatma Seher çenesini kilitledi, göğsünün iniş kalkışını durdurdu. Islak yün cepkeninin soğuk nemi ile üstüne örtülen kuru otun sıcak tozu burnunda birbirine karıştı; kalbinin kaburgalarına vuruşunu sessizce saydı. Tahta kapının ince aralıklarından parlak sarı bir fener ışığı içeri sızdı, saman yığınının hemen ucunda gezindi.
Bir asker samanlığın tahta kapısını sertçe tekmeledi!
Ahşap kapı sarsıldı; tavandan ince saman tozları Fatma Seher’in kirpiklerinin üstüne döküldü. Köşedeki inek ürküp böğürdü, zincirini şıngırdattı.
Dışarıdaki sürgü ve demir kanca yerinden oynamadı. Asker kapının kolunu bir kez daha sarstı, sürgü tutunca Rumca bir küfür savurup vazgeçerek döndü.
“Boş! Kapı dışarıdan kilitli, içeride yalnızca hayvan var!” diye seslendi onbaşıya.
Çizmeler bahçe kapısına çekildi, tahta kapı arkalarından sertçe çarpıldı. Beş dakika sonra atlı devriye yolu tırmanıp uzaklaştı; nal sesleri ve köpek havlamaları ıslak gecenin içinde eridi.
Samanlıkta birkaç dakika daha mutlak bir sessizlik sürdü. Fatma Seher devriyenin geride gözcü bırakıp bırakmadığını dinledi. Yalnızca ince çisenin kiremitlere vuruşu ve ineğin sakinleşen soluğu duyuluyordu.
Sonra dışarıdaki sürgü usulca çekildi.
Emine Ana yeniden samanlığa girdiğinde elinde fener yoktu; avluya ışık sızdırmak istemiyordu. Ama elinde buharı tüten bir bakır tas sıcak süt, temiz bir beze sarılı yarım mısır ekmeği, kuru bir yün aba ve sağlam bir çift çarık vardı.
Emine Ana saman yığınının kenarına diz çöküp kuru otları kenara itti.
“İç bunu kızım,” dedi Emine Ana, tası buz kesmiş ellerine tutuşturarak. “Şafak sökmeden yola çık, gün ağarınca bu yolu tutarlar.”
Fatma Seher bakır tası iki avucuyla kavradı. Sıcaklık önce donmuş parmaklarına, oradan bileklerindeki yaralı deriye yürüdü.
Sıcak sütü iki yudumda içti; midesine on dokuz gün sonra ilk kez gerçek bir sıcaklık indi.
O sıcaklık göğsünden bütün damarlarına yayılırken mısır ekmeğinden iki iri lokma koparıp çiğnedi, kalan yarımı bezine sarıp yanına ayırdı.
“Şu ıslak üstünü çıkar hemen,” dedi Emine Ana, sesinde şefkatle karışık bir ana buyruğu vardı. “O cepkenle dağ ayazına çıkarsan şafağı görmezsin. Kanlı, yırtık — ben onu şimdi ocağın külünde yakar yok ederim, tek iz kalmaz.”
Fatma Seher dişlerini sıkarak ıslak, yırtık cepkenini sol omzundan sıyırdı. Emine Ana onun çıplak kaburgalarındaki kanlı sıyrıkları ve morarmış omzunu alaca karanlıkta seçince boğazından boğuk bir hıçkırık kaçtı; ama koynundan çıkardığı temiz bir tülbendi hızla yaralı yanına dolayıp bağladı.
Fatma Seher kuru yün abayı sırtına geçirdi. Kalın dokumalı, temiz ev yünü kokan aba buz kesmiş omuzlarını sardı; titremesi yavaş yavaş dinmeye başladı. Su dolu, ağırlaşmış çizmelerini çıkarıp ayaklarını Emine Ana’nın uzattığı kuru bezle sildi, çizmelerinin yerine hafif çarıkları bileklerine sıkıca bağladı. Çizmeleri de eski cepkenin yanına bıraktı.
Emine Ana kapıyı bir parmak aralayıp arka bahçeyi dinledi.
“Arka duvarın köşesinde dut ağacı vardır,” diye fısıldadı. “Oradan taşlar alçaktır, kolay aşarsın. Bahçecik ana yoluna çıkma; bağların ucundan sağa kırarsan doğrudan dere ağzına inen keçi patikasına bağlanırsın. Askerler atla oraya giremez.”
Fatma Seher yolu kafasına tek seferde kazıdı.
Eşikte Emine Ana’nın nasırlı elini iki avucunun içine alıp sıktı. Biri dağda silah tutan komutandı, öteki şehir kenarında yatalak anasıyla tek başına koca bir devriyeye göğüs geren köylü kadını; ama ikisi de aynı cephenin insanıydı.
“Adını unutmayacağım bacım,” dedi Fatma Seher, sesi kısıktı ama yemin kadar ağırdı. “Bu şehir kurtulunca kapına geleceğim.”
“Sağ git, sağ dön yeter kızım,” dedi Emine Ana, onun kuru abalı omzunu okşayarak. “Allah yar ve yardımcın olsun.”
Fatma Seher başındaki ıslak kara şalı sıkıca doladı, eşikten süzülüp dut ağacının karanlığına karıştı. Alçak taş duvarı tek hamlede aştığında, doğu ufkunda bulutların altından ilk kurşuni gün ışığı belli belirsiz seçilmeye başlamıştı.
Gün ağarırken Samanlı sırtlarına yeniden ince bir sabah sisi çöktü.
Yağmur dinmişti; kayın ve kestane dallarından ıslak toprağa tek tük ağır damlalar düşüyordu. Vadiyi kaplayan süt beyazı sis, aşağıda kalan İzmit şehrinin çatılarını ve körfezin kurşuni suyunu yarı yarıya örtmüştü. Rüzgâr artık şehrin barut ve küf kokusunu değil, dağların ıslak çam reçinesini ve taze toprak kokusunu taşıyordu.
Fatma Seher, keçi patikasından bağları aşıp dere ağzına indiğinde bacaklarındaki kurşun ağırlığı yeniden çökmeye başlamıştı. Yokuş yukarı attığı her adımda kaburgalarındaki tülbent sargısı geriliyor, nefesleri göğsünde kesik kesik çarpıyordu. Ama çarıklar çamurda kaymıyordu, yün aba sırtını sıcak tutuyordu ve en önemlisi: şehrin kordonunu yarmıştı.
Geride, çok aşağıda, sisin içinde iki uzak düdük sesi daha yankılandı; ama artık ona yetişecek bir şey kalmamıştı.
Fatma Seher, dere ağzındaki eski taş değirmene tırmanan dar patikada son yüz adımı yürüyordu.
Su çarkı yıllar önce kırılmış, kiremitlerinin yarısı dökülmüş eski taş değirmen, söğütlerin ve sarmaşıkların arasında sisin içinden ağır ağır belirdi. Dizleri hâlâ titriyordu ama gözleri ileriye kilitlenmişti. On dördüncü geceden beri zihninde taşıdığı o sessiz umut şimdi elli adım önündeydi: Pire Mehmet bu dere ağzını boş bırakmaz.
Tam yirmi adım kala, değirmenin yıkık penceresinden bir anda bir mavzer namlusu uzandı.
Sürgünün metalik tıkırtısı sabahın ıslak sessizliğini bıçak gibi böldü.
“Dur! Kimsin?”
Ses, uykusuzluktan kısılmış ama tanıdıktı: Topkapılı Pire Mehmet.
Fatma Seher’in göğsünde on dokuz gecedir sıkışıp kalmış demir çember, o tek sesle bir anda gevşedi.
Durmadı; başındaki ıslak şalı hafifçe geriye itip yüzünü sabah ışığına çıkardı. Yanakları çökmüş, alt dudağı çatlamış, alnında kurumuş çamur ve kan izleri kalmıştı; ama gözleri eski günlerin alev gibi yanan gözleriydi.
“Silahı indir Mehmet,” dedi sesi çatallı ama eski komutan tonuyla. “Beni vurmak için mi bekledin beş gecedir?”
Değirmenin penceresindeki namlu bir anda aşağı düştü.
Bir saniyelik, nefesleri kesen bir sessizlik oldu. Sonra değirmenin tahta kapısı hızla açıldı; Pire Mehmet ve yanındaki iki genç nefer —pusudan sağ dönüp günlerdir vicdan azabıyla kavrulan Kadir ile Ömer— dışarı fırlayıp çamurun içinde koştular.
Pire Mehmet, koyu yün kasketini elinde buruşturmuş, beş gecedir uykusuz beklemekten gözlerinin altı morarmış hâlde Fatma Seher’in iki adım önünde durdu. Bütün o İstanbul kabadayılığı, en dar geçitte bile eksik olmayan o şakacı dili boğazında düğümlendi.
Ablasının yırtık pırtık hâline, üstündeki emanet köylü abasına, zayıflamış yüzüne ve kol ağzından görünen kanlı, derin urgan kesikli yaralı bileklerine baktı. O gözü kara, şakacı İstanbul kabadayısının gözlerinden iki damla yaş süzülüp ince bıyığına karıştı.
“Biliyordum abla…” dedi sesi titreyerek. “Tahsin’e dedim, o duvarlar ablayı tutamaz dedim! On dördüncü geceden beri beş gecedir gözümüzü kırpmadık! Çıkacağını biliyordum!”
Hemen arkasındaki Kadir ile Ömer tüfeklerini indirip başlarını önlerine eğmişlerdi; Kadir’in sesi boğuk bir minnetle çıktı: “Hoş geldin abla… Allah’a şükürler olsun!”
Fatma Seher, on dokuz gecedir hiçbir duvarın, hiçbir kırbacın, hiçbir soğuğun eğemediği o ince bedeni yalnızca tek bir saniyeliğine bıraktı. Elini Pire Mehmet’in omzuna koyup ağırlığını bir saniyeliğine ona yasladı. Kardeşinin sıcak omzunda tek bir derin nefes aldı.
Sonra hemen doğruldu, gözlerini aşağıda, sisin içinde uzanan İzmit şehrine —körfez kıyısında dumanlı bir taş kütle gibi seçilen eski tütün deposuna— çevirdi.
“At hazır mı Mehmet?” diye sordu.
“İki at içeride hazır abla,” dedi Pire Mehmet, kolunun tersiyle gözünün kenarını hızla silerek. “İçeride kuru çorap, ekmek, sargı bezi, yedek tüfek ne lazımsa var. İki yüz adım yukarıda gözcü hattı bekliyor. Ama dinlen önce, bir hekim bakalım—”
“Dinlenmeye vakit yok,” dedi Fatma Seher, sesi taş gibi sertti.
Değirmenin kuru taş içine adımladı. Köşede eyerleri sıkılı iki at —biri iri, dinç bir doru at— kulaklarını dikip hafifçe kişnedi. Duvar dibindeki taş ocak kapkaraydı; beş gecedir tek bir kıvılcım yakmamış, tek bir tütün bile sarmamış, yağmurun ayazında yalnızca kuru ekmek ve suyla şafağı beklemişlerdi. Fatma Seher’in gözü bir an o soğuk ocak taşına takıldı; içi sessiz bir gururla ısındı. Saman çuvallarının altında, yağlı bezlere sarılı iki mavzer, bir torba ekmek, kuru yün çoraplar ve temiz sargı bezleri hazırdı.
Fatma Seher, Ömer’in uzattığı temiz sargı bezini aldı; dişleriyle ucunu tutup önce sağ, sonra sol bileğindeki derin urgan yaralarının üstünü sıkıca sardı. Acıdan kaşı bile oynamadı. Ardından Kadir’in uzattığı yedek mavzeri eline aldı, sürgüsünü çekip mekanizmasını yokladı. Metalin o tanıdık, kuru, tok sesi eski değirmenin taş duvarlarında yankılandı.
“Senin atın bu doru abla,” dedi Pire Mehmet, dizgini uzatıp iki gence başıyla işaret ederek. “Ömer, sen kestirme patikadan yukarı çık, gözcüdeki üçüncü atı hazırlayıp Tahsin’e haber uçur! Kadir, sen artçıda kolu koru — yirmi dakika sonra yukarıdaki geçitte birleşiriz!”
Ömer bir ok gibi fırlayıp sisli orman patikasına daldı.
Fatma Seher, doru atın dizginini kavradı. Sol omzu eyere uzanırken bıçak gibi sızladı, kaburgaları gerildi; ama tek inilti çıkarmadan, dişlerini sıkarak çevik bir hamleyle eyere oturdu. Sırtında Emine Ana’nın kuru yün abası, omuz başında mavzeri, bileklerinde taze sargılarıyla yeniden atının üstündeydi.
Pire Mehmet de öbür atın eyerine atlayıp yanına yaklaştı.
Fatma Seher dizgini hafifçe çekip doru atın başını bir saniyeliğine aşağıya, sabah sisinin yavaş yavaş sıyrıldığı İzmit’e çevirdi. Şehrin sokaklarında hâlâ boşuna koşuşturan devriyeleri, tütün deposunun taş merdivenlerinde uykusuzluktan ve öfkeden deliye dönmüş Yüzbaşı Nikolaos’u sanki buradan görüyordu.
“Yukarı çıkıyoruz,” dedi Fatma Seher, rüzgârda çınlayan soğuk, keskin bir sesle. “Tahsin’e söyle, bütün köylere haber salsın: Kara Fatma döndü. Ve Nikolaos’un o tütün deposunu başına yıkacağız.”
Doru atın sağrısına topuklarını hafifçe değdirdi.
İki atlı, arkalarında mavzerini kavrayıp koşan Kadir ile birlikte, sabah sisini yararak Samanlı sırtlarının kayın ormanlarına doğru tırmanmaya başladı. Aşağıda İzmit’in çamurlu sokaklarında Yunan devriyeleri hâlâ boş bir gölgeyi ararken, dağın tepesinde yeni bir fırtına çoktan yola çıkmıştı.