Taş Bodrumun İlk Haftası

1. Gece
Ağır sürgü gıcırtıyla çekildiğinde saat gece yarısını geçmişti.
Fatma Seher, kapı açılmadan çok önce geleceklerini anlamıştı. Saatlerdir oturduğu soğuk taş zeminde rutubet çamurlu cepkeninden içine işlemiş, tavan dibindeki dar mazgaldan sızan tuzlu körfez rüzgârı şakağındaki yarığı sızlatmıştı. Uzaktan, iskele tarafından gelen bir devriye düdüğü gece yarısını haber verdikten kısa süre sonra, üst kattaki tahta döşemede ölçülü çizme sesleri yankılanmış, ardından bodruma inen taş merdivenlerden aşağı süzülmüştü. Dışarıdaki nöbetçilerin fısıltısı bıçak gibi kesilmiş, demir halkaya çarpan anahtar şıngırtısı karanlık koridoru boydan boya yalamıştı.
Kapı ağır ağır aralandı. Önce elindeki gaz feneriyle Tercüman Aleko girdi; dar omuzları koyu gri ceketinin içinde büzülmüş, gaz yağı kokusu rutubetli havanın üstüne sinmişti. Hemen arkasından paltosunun bütün düğmeleri ilikli, yakası düzgün, çizmeleri hâlâ cilalı Yüzbaşı Nikolaos eşiği aştı. En arkada ise omuzlarında tüfekleriyle iki iri yapılı asker durdu; kapıyı aralık bırakıp duvara yaslandılar.
Fenerin sarı ışığı, nemli kesme taş duvarlarda dört adamın dev gölgelerini tavana kadar büyüttü. Eski tütün yapraklarının ekşi kokusuyla deniz rutubeti birbirine karışıyordu. Köşedeki taştan düşen su damlası, herkes susunca daha yüksek duyuldu.
Tıp.
Nikolaos, üç adım eninde dört adım boyundaki soğuk hücrede göz gezdirdi. Çizmesinin ucuyla köşede devrilmiş boş tütün sandığına dokundu; askerlerden biri öne atılıp sandığı doğrulttu. Nikolaos eldivenli eliyle tahtanın nemli tozunu silkeledi, paltosunun eteğini toplayıp sandığın üstüne oturdu. İlk gece henüz kaba kuvvete başvurmak istemiyordu; karşısındaki ufak tefek kadını akılla, soğukla ve yorgunlukla çözebileceğine inanıyordu. Kendi dünyasında her insanın bir fiyatı, her direncin kırılacağı bir eşik vardı.
Aleko feneri taş zemine bıraktı. Titrek sarı ışık Fatma Seher’in çamurlu yün cepkenine, şakağındaki yarıktan yanağına kurumuş kan çizgisine ve kucağındaki ağır demir zincire vurdu. Nikolaos bakışlarını bir an onun şakağındaki yaraya, sonra kendi lekesiz deri eldivenlerine indirdi; eldivenin parmak uçlarını sabırla düzeltti. Fatma Seher o an karşısındaki subayı tek bakışta tarttı: bu adam, savaşın kuru ve sıcak odalarda kazanıldığını sananlardandı.
Nikolaos birkaç saniye onu süzdü, sonra Rumca, ölçülü ve sakin bir sesle konuşmaya başladı. Aleko anında yumuşak bir tonda çevirdi:
“Fatma Hanım,” dedi Nikolaos. “Akıllı bir kadınsın; bunu Kabakçı’da da gördük, geçitte de. Seninle düşmanlık gütmek zorunda değiliz. Savaş bu; bugün biz üstünüz, yarın ne olur bilinmez. Yukarıdaki komutan sabah benden eksiksiz bir rapor bekliyor. Bana yalnızca üç şey söyleyeceksin: Oğulpaşa’daki müfrezenin yeni yeri neresi, kaç tüfeğiniz var ve Ankara’dan emri kim getiriyor? Bunları söyle, bu soğuk bodrumdan çık. Sana üst katta kuru bir oda, sıcak çorba ve şakağındaki yara için hekim vereyim.”
Fenerin fitili ince bir cızırtıyla yanıyordu. Aleko, en ufak bir yumuşama yakalamak için öne doğru eğildi.
Fatma Seher, ıslak taş zeminde bağdaş kurmuş oturuyordu. Sırtını duvara bile yaslamamıştı; omuzları dik, zincirli elleri hareketsizdi. Tercümana dönüp bakmadı. Başını kaldırıp doğrudan Nikolaos’un gözlerine baktı.
“Sana çorba borcum yok Yüzbaşı,” dedi kısaca. Sesi susuzluktan hafifçe kısılmıştı ama taş duvarlarda yankılanacak kadar netti. “Benim yerim burası.”
Aleko bir nefeslik an duraksadı, sonra çekinerek Rumcaya çevirdi.
Nikolaos’un çenesi gerildi; tıraşlı yüzündeki soğuk nezaket maskesi ince bir çatlak verdi. Sandığın üstünden yavaşça ayağa kalktı, eldivenli sağ elini belindeki deri kemere götürüp örgü saplı süvari kırbacını çözdü. Kırbacın ucu taş zemine hafifçe sürtündü. Bir adım yaklaşıp Fatma Seher’in tepesinde durdu; gölgesi kadının bütün bedenini örttü.
“İnat etmekle yalnızca kendine eziyet edersin,” dedi Nikolaos; sesi bu kez daha alçak, daha soğuktu. “Dağdaki adamların seni çoktan ölü bildi. İki gün sonra burada kimse senin adını bile hatırlamayacak.”
Fatma Seher gözlerini kırpmadan baktı.
“Unuturlarsa unuturlar,” dedi. “Ama ben satılmış diye anılmam.”
Aleko son sözleri çevirirken yutkundu.
İlk kırbaç sesi, taş bodrumda kurşun gibi patladı.
Örgülü deri şerit, Fatma Seher’in sol omzundan sırtına doğru yakıcı bir çizgi indirdi. Islak yün cepkenin altındaki et kor değmiş gibi tutuştu. Başı darbenin savruluşuyla hafifçe yana döndü ama omzu çökmedi, eli yerden destek aramadı. Dişlerini öyle sert sıktı ki çene kemikleri uğuldadı, ağzında metalik, ılık bir kan tadı belirdi.
Ama boğazından tek bir feryat çıkmadı. Ne bir inilti ne kesik bir nefes.
Nikolaos bir çığlık duymayı bekledi; duymayınca bileğindeki öfke kabardı. Kırbacı geri çekip iki kez daha vurdu. İkinci darbe ilkinin üstüne, üçüncüsü sağ köprücük kemiğinin kenarına oturdu. Tavandaki rutubetli harçtan ince bir toz fener ışığına süzüldü.
Nikolaos durup nefes nefese baktı. Göğsü sıkı paltosunun içinde hızla inip kalkıyordu.
Kadın olduğu yerden bir santim bile eğilmemişti. Başı hâlâ dikti, gözbebekleri hâlâ kendisine kilitliydi. Yalnızca sol omzundaki ıslak kumaşın üstünde koyu bir iz belirmiş, yarılan dudağından incecik bir kan damlası çenesine yürümüştü.
Kapı dibindeki askerlerden biri gözlerini yere indirdi; diğeri tüfeğinin kayışını avucunda sıkıp huzursuzca ağırlığını öbür ayağına verdi. Yüzbaşının paltosundan yayılan tütün ve kolonya kokusunun üstüne, ıslak yünün ve taze kanın keskin kokusu çökmüştü. Aleko, elini istemsizce yeleğinin düğmesine götürmüştü; bu ufak tefek kadının tek bir inilti bile çıkarmayan susuşunda insanın içine soğukluk düşüren, açıklaması güç bir ağırlık vardı.
Nikolaos, elindeki kırbacın ucunun hafifçe titrediğini fark edince hiddeti kendine döndü. Kırbacı sertçe kemerine taktı, eldivenini düzeltti ve kapıya yürüdü.
“Yemek yok,” dedi eşikte durup başını yarım çevirerek. “Su yok. Uykusuz bırakın. Gözünü kapattığı an uyandırın. Sabaha kadar düşünsün.”
Askerler çıktı. Aleko feneri alıp son bir kez baktı; karanlık kapanırken kadının gözleri sönmeyen iki köz gibi parlıyordu.
Ağır meşe kapı gürültüyle kapandı. Demir sürgü yerine oturdu.
Tak.
Karanlık yeniden dolduğunda Fatma Seher ancak o zaman nefesini bıraktı. Sol omzu alev almış gibi zonkluyor, ıslak yün kumaş her kıpırtıda yarılan deriye yapışıyordu. Dudağındaki kanı yuttu.
Ayak sesleri merdivenlerden uzaklaştı. Kısa bir sessizlik oldu. Sonra kapının hemen dışındaki nöbetçi, tüfeğinin dipçiğini ağır demir sürgüye var gücüyle indirdi.
Güm!
Ses daracık hücrede çan gibi uğuldadı; şakağındaki yaradan ensesine keskin bir sızı indi. Fatma Seher sırtını dikkatlice soğuk duvara yasladı, sol omzunu taştan uzak tutmak için sağ yanına yüklendi.
İlk gece, dedi içinden. Kırbaçla başladığına göre acelesi var. Acelesi olan adam hata yapar.
Köşede su damlası düştü.
Tıp.
Yukarıda, Oğulpaşa sırtlarında Kadir ile Ömer’in karargâha varmış, Laz Tahsin’in de yükleri toplamış olması gerekiyordu. Her saat onların lehine işliyordu.
Dışarıda dipçik bir kez daha demire indi.
Güm!
Fatma Seher gözünü bile kırpmadı.
3. Gece
İki gün ve iki gece boyunca zaman, birbirine eklenmiş tek bir karanlık ve soğuk şeride dönüştü.
Ağzına tek bir lokma girmemişti. İlk günün akşamında kıvranan midesi, ikinci günün ortasında küt bir boşluğa dönmüştü. Açlıktan daha keskin olan susuzluktu. Damağı kupkuruydu, dili ağzında pütürlü bir tahta parçası gibi dönüyordu; hücrenin dip köşesinden düşen tekdüze su damlası ise saatler boyu alay eder gibi aynı ritmi tekrarlıyordu.
Tıp… tıp… tıp…
Uyumasına bir an bile izin vermemişlerdi. Kapıdaki dar gözetleme sürgüsü hiç belli olmayan aralıklarla tıkırtıyla yana kayıyor, gözünü kırptığı yahut başı yorgunluktan göğsüne bir parmak eğildiği an dışarıdaki nöbetçi tüfek dipçiğiyle demir sürgüye vuruyordu.
Güm!
Her metal darbesi, zihninin kıyısına yaklaşan uyku kırıntısını cam gibi paramparça ediyordu. İkinci gecenin sabaha karşı saatlerinde başı bir an öne düştüğünde, göz kapaklarının ardında beyaz kısrağının ıslak çakıllara vuran nal sesleri belirir gibi oldu; daha o hayal tamamlanmadan demir sürgü yeniden gümbürdedi, soğuk taş duvarlar kulaklarında uğuldadı. Karanlığın içinde kırmızı kıvılcımlar uçuşuyordu. Aklını diri tutmak için sessizce sayı sayıyor; Erzurum’un karlı sabahlarını, Sivas’ta Paşa’nın huzuruna çıktığı soğuk avluyu, Kabakçı’da yağmur altında koşan on yedi yiğidin adlarını dudaklarını kıpırdatmadan içinden geçiriyordu. Topkapılı Mehmet… Laz Tahsin… Kadir… Ömer…
Üçüncü gecenin sabaha karşı saatlerinde, mazgaldan içeri henüz gün ışığının en ufak griliği düşmemişken merdivenlerden yine çizme sesleri indi. Ama bu kez adımlar ölçülü değildi; aceleci, sert ve öfkeliydi.
Sürgü hırsla çekildi, kapı duvara çarparak açıldı.
Önce solgun yüzüyle fenerli Aleko girdi. Arkasından giren Yüzbaşı Nikolaos’un üstünde ilk gecedeki o soğuk nezaketten ve ütülü düzenden eser yoktu. Paltosunun yakası açık kalmıştı, eteklerine ve cilalı çizmelerinin konçlarına kadar yarı kurumuş dağ çamuru bulaşmıştı. Üstünden soğuk gece yağmuru, at teri ve hiddet kokusu yayılıyordu.
Nikolaos’un arkasındaki iki iri asker, ağzına kadar dolu çinko kovalar taşıyordu. Kovalardan taşan su taş zemine şıpır şıpır damlıyordu.
Nikolaos bu kez tütün sandığına oturmadı. Fatma Seher’in tam karşısında durup tek kelime etmeden askerlere başıyla işaret verdi.
İki asker öne atılıp çinko kovalardaki buz gibi kuyu suyunu Fatma Seher’in başından aşağı boşalttı.
Nefesi bir anda göğsünün ortasında kesildi. Kuyu suyu bıçak gibi keskindi; yüzünden, boynundan süzülüp ıslak yün cepkeninin içinden sırtındaki kırbaç yaralarına doldu. Ağırlaşan cepken sırtına kurşun gibi yapıştı. Taş zemin bir anda su gölüne döndü; soğuk dizlerinden yürüyüp kemiklerinin iliğine işledi.
Bütün bedeni istemsiz bir sarsıntıyla titremeye başladı. Ama Fatma Seher başını eğmedi. Çenesini kilitledi, dişlerini birbirine bastırdı; karşısındaki subayın önünde dişlerinin takırdamasını belli etmemek için bütün iradesini çenesine topladı.
Nikolaos cebinden yağmurdan kabarmış, buruşmuş bir arazi haritası çıkardı. Çamurlu eldivenli parmağını kâğıdın üstündeki sırt çizgilerine bastırıp fener ışığında Fatma Seher’in yüzüne doğru tuttu.
“Kılavuzun gösterdiği Oğulpaşa’ya iki bölük asker çıkardım!” diye bağırdı Nikolaos. Aleko’nun sesi tercüme ederken korkudan çatlıyordu. “Bütün gece diz boyu çamurun, yağmurun içinde iki bölük asker yürüttüm! Recep’in tarif ettiği taş samanlığa şafak sökmeden baskın verdik. Taş samanlık bomboştu! Ne bir tüfek ne bir çuval erzak; yalnızca çiğnenmiş saman vardı! Ateşin külü bile soğumuştu! Nereye kaçtılar? Söyle! Servetiye’ye mi, Kandıra’ya mı?”
Nikolaos’un yüzü fener ışığında kıpkırmızıydı; şakağında kalın bir damar atıyordu. Sadece iki bölüğün boşuna yorulmasına değil, sabah bölge komutanının karşısına yine eli boş çıkacak olmanın utancına kuduruyordu.
Fatma Seher, buz gibi suyun içinde donarken göğsünün tam ortasında ilk kez sıcak, ferah bir sevinç yayıldı.
Kadir ile Ömer yetişmiş, dedi içinden. Laz Tahsin karargâhı kaldırmış.
Üç gündür sırtında taşıdığı en ağır yük bir anda omzundan kayıp gitmişti. Müfreze sağdı; Kılavuz Recep’in sattığı taş samanlık artık boş bir çukurdan ibaretti.
Soğuktan morarmış, yarık dudaklarının kenarında belli belirsiz, alaycı bir kıvrım belirdi. Başını kaldırıp Nikolaos’un gözlerinin içine baktı.
“Bulamadın mı Yüzbaşı?” dedi; sesi çatallı ama her hecesi keskin bir bıçak gibi netti. “Demek bu dağlar seni sevmemiş. Boşuna arıyorsun; onlar seni bulur.”
Aleko bir an taş kesildi, sonra Nikolaos’un sert bakışı altında kekeleyerek çevirdi.
Son kelime döküldüğü an Nikolaos’un gözleri karardı. Haritayı avucunda hırsla buruşturup ıslak taş zemine fırlattı. Kemerindeki kırbacı çekip iki askere başıyla işaret etti.
“Konuşturun şunu!”
O gece bodrumda kırbaç ve tekme sesleri yarım saat boyunca sürdü.
İlk darbede Fatma Seher yana devrildi, zincirli elleri su birikintisine çarptı. Çivili bir çizme böğrüne indiğinde ciğerlerindeki hava boğuk bir sesle boşaldı, kaburgalarının arasında yakıcı bir sızı çaktı. Öteki asker onu omzundan çekip doğrulttu, Nikolaos kırbacı yeniden savurdu. Feneri tutan Aleko, duvarın en uzak köşesine sinip başını yana çevirdi; taş duvarlarda gölgeler delice savruluyor, ıslak yüne inen her darbenin tok sesi tavandan geri dönüyordu. Yerdeki su birikintisinde yüzen buruşmuş haritanın mürekkepli çizgileri, çizmelerin altında ezildikçe bulanık bir lekeye dönüşüyordu.
Nikolaos her vuruşta aynı soruları haykırdı: Servetiye mi? Kandıra mı? Laz Tahsin nerede?
Karşılığında yalnızca tek bir yanıt aldı: sessizlik. Hücrede ıslak yün, çamur ve genzi yakan taze kan kokusu birbirine karışmıştı.
Fatma Seher, tekmelerden korunmak için bile küçülüp yalvarmadı. Başı taşa çarptığında gözlerinin önünde karanlık halkalar döndü, ağzı yeniden kanla doldu. Ama aklının en derindeki uyanık nokta hiç sönmedi: Ses çıkarma. Bir kez inlersen, bir kez daha vurur.
Sonunda nefes nefese kalanlar onlar oldu.
Nikolaos bileği sızlayarak kırbacı indirdi. Yüzünden ter boşanıyordu; paltosunun düğmeleri çözülmüş, geriye taranmış saçlarından bir tutam alnına düşmüştü. İki asker bile göğüsleri inip kalkarak geri çekildi. Nikolaos yerde yatan ufak tefek bedene baktı; içinde zaferin zerresi yoktu, aksine bir duvara yumruk atmış da kendi eli parçalanmış gibi boğucu bir yenilgi hissi göğsünü sıkıştırıyordu.
Tek kelime etmeden dönüp çıktı. Askerler boş kovaları kaptı; Aleko yerdeki ıslak haritayı almaya bile cesaret edemeden fenerle kendini dışarı attı.
Kapı kapandı, sürgü çekildi.
Hücreye karanlık çöktüğünde Fatma Seher taş zeminde yan yatıyordu. Soğuk su, taş aralıklarından akıp yanağının dibinden geçiyordu. Kaburgaları bıçak değmiş gibi sızlıyor, sol omzu uyuşuyordu.
Ama sağ avucunu sıkıca yumruk yapmıştı; bilinci hâlâ açıktı. Parmaklarını karanlıkta yavaşça açıp kapayarak kırık olup olmadığını yokladı. Her eklemi sızlıyordu ama eli tutuyordu, kaburgaları ezilmişti ama ciğerleri hava çekiyordu.
Karanlığa doğru, yalnızca kendi duyacağı kadar kısık bir nefes verdi.
Oğulpaşa boşmuş, diye düşündü. Şimdi düşünsün bakalım.
5. Gece
Dördüncü günün akşamında ne Nikolaos indi ne de kırbaç sesi duyuldu. Nöbetçiler bile kapıdaki sürgüye eskisi kadar sık vurmadı; saatlerce süren o yapay, tekinsiz sessizlik bodrumu demir dipçik gürültüsünden daha ağır bir bekleyişle doldurdu. Fatma Seher bu değişimin merhametten değil, yeni bir hesaptan doğduğunu hemen anladı. Kırbacın işlemediği yerde hile denenirdi.
Beşinci gece Nikolaos gerçekten de farklı bir kapı çaldı.
Gece yarısına doğru taş merdivenlerden bu kez ağır asker çizmeleri değil, ince tabanlı kundura sesleri indi. Tek kişiydi. Dışarıdaki nöbetçiyle fısıldaştı, ardından sürgü her zamankinden daha sessiz, neredeyse özenle çekildi.
Hücreye bu kez tek başına Tercüman Aleko girdi.
Bir elinde gaz feneri, öteki elinde temizce bir bezin üstüne konmuş yarım somun buğday ekmeğiyle kalaylı bir tas ılık su vardı. Koyu gri takım elbisesinin yakası düzgündü ama alnında ince bir ter parlıyordu. Kapıyı aralık bırakıp içerideki küf ve nem kokusundan ürker gibi kısa bir nefes aldı.
Kabuğu hafifçe çatlamış buğday ekmeğinin sıcak, ağır kokusu bir anda rutubetli hücreyi doldurdu.
Beş gündür ağzına tek bir lokma, tek bir damla temiz su değmemiş olan Fatma Seher’in midesi o kokuyla şiddetle büzüldü; damağına acı bir salya doldu, kuru boğazı elinde olmadan yutkundu. Kalaylı tastan yükselen ince, ılık buhar fener ışığında kıvrılarak dağılıyordu.
Aleko feneri tütün sandığının üstüne koydu, ekmeği ve su tasını Fatma Seher’in dizlerinin bir karış önüne bıraktı. Kendi de nemli taş zemine diz çöktü; avuçlarını koyu gri pantolonunun dizlerine sürerek kendini toparladı, sesini neredeyse merhametliymiş gibi alçalttı:
“Abla, kendine yazık ediyorsun,” dedi Aleko. “Yüzbaşıyı zor ikna ettim. ‘Ölecek bu kadın, ölüsünden kimseye fayda yok’ dedim. Şu sudan bir yudum al, ekmekten bir parça kopar. İkimiz de bu toprakların insanıyız; çocukluğum şu çarşıda geçti benim, senin bu taşların üstünde eriyip gitmene gönlüm el vermiyor.”
Fatma Seher ne suya baktı ne ekmeğe. Sırtını duvara vermiş, şişmiş sol kolunu kucağında sabit tutmuştu. Gözleri Aleko’nun dudaklarının hareketindeydi. Tercüman gereğinden fazla konuşuyordu; kurnaz adamlar asıl zehri her zaman sona saklardı.
Aleko, Fatma Seher’in elini ekmeğe uzatmadığını görünce kederli bir iç çekiş çıkardı, başını hafifçe eğdi.
“Yüzbaşı bu sabah çok kötü bir haberle geldi,” dedi sesi iyice kısılarak. “Ben de duyunca donakaldım. Dün akşam Servetiye yolunda devriye gezen birlikler genç bir kızı —senin yeğenin Fatma’yı— yakalamışlar. On sekiz yaşlarında, koyu desenli başörtülü, elinde ilaç bohçası olan bir kız…”
Hücredeki hava bir anda buz kesti.
Fatma Seher’in kalbi göğsünde bir an duracak gibi oldu. Boğazından midesine ağır, soğuk bir taş düştü.
Gözlerinin önüne yeğeninin on sekiz yaşındaki duru yüzü geldi. İstanbul’dan geçerken iskelede elini nasıl sıkı tuttuğu, yedek fişekliği omzuna takmak için nasıl direttiği, dağda yaralıların başından ayrılmadığı, soğuk gecelerde omzuna şalını çekip “Teyze, sen biraz uyu, nöbeti ben tutayım” deyişi bir şimşek çakımı içinde zihninden geçti. Kendi canını çoktan gözden çıkarmıştı ama ablasının emaneti o genç kız, zırhının içindeki en ince, en savunmasız yerdi.
Aleko, Fatma Seher’in gözbebeklerinde bir saniyeliğine parlayıp sönen o sarsıntıyı yakaladığını sandı. Cesaretlenerek yarım diz daha yaklaştı, sesine aceleci bir telkin kattı:
“Kız şu an yukarılarda bir karakolda tutuluyor abla. Yüzbaşı sinirden deliye dönmüş hâlde. ‘Eğer yarın sabaha kadar Laz Tahsin’in yerini söylemezsen, kızı da buraya, gözünün önüne indirecekler’ dedi. Sana ne yaptılarsa ona da aynısını yapacaklar. Senin inadın yüzünden o taze can mı yansın abla? Genç kızcağız dayanamaz, senin gibi demirden değil o. İki kelime söyle, ikiniz de kurtulun. Hem kızın canını bağışlatırım hem seni yukarı çıkarırlar.”
Fatma Seher o bir saniyelik sarsıntının ardından kendini demir bir kıskaçla geri çekti.
Dur, dedi içinden. Korkuyla değil, akılla bak. Önündeki adam ne biliyor, neyi uyduruyor?
Üçüncü geceyi hatırladı. Nikolaos haritayı yüzüne sallarken bağırmıştı: “Servetiye’ye mi, Kandıra’ya mı?” Yerlerini bilmiyordu, yalnızca tahmin yürütüyordu. Ve şimdi Aleko, o tahmini bir yem diye önüne sürüyordu. Üstelik Nikolaos’un nasıl bir adam olduğunu iki gecede görmüştü: elinde gerçek bir koz tutan kibirli subay, bunu tercümanının yumuşak diline bırakmazdı.
Fatma Seher başını ağır ağır kaldırdı. Çökmüş yanaklarının üstünde iki karanlık kuyu gibi duran gözlerini doğrudan Aleko’nun gözlerinin içine dikti.
Tek kelime etmeden baktı.
Köşede su damlası düştü.
Tıp.
Aleko o sessiz, delici bakışın altında bir anda çözüldü. Gözlerini kaçırdı; hemen sağ elini uzatıp sandığın üstündeki fenerin camını düzeltiyormuş, fitili kısacakmış gibi oyalandı. Parmakları pirinç düğmenin üstünde hafifçe titriyordu.
Fatma Seher’in zihninde bütün parçalar o anda yerine oturdu.
“Yalan söylüyorsun Aleko,” dedi Fatma Seher; sesi buz gibiydi.
Aleko irkilip başını çevirdi, sesini zoraki yükseltti: “Yemin ederim abla, yüzbaşı bizzat sabah telgraftan—”
“Eğer yeğenim elinize geçseydi,” diye kesti Fatma Seher, bir komutanın emri gibi sert ve kısa, “sen buraya ekmekle su getirmezdin. Nikolaos o kızı çoktan saçından tutup bu kapıdan içeri atmıştı. Gözümün önünde kırbacı ona çevirirdi; sana merhamet oyunu oynatmazdı. Elinizde kimse yok. Çık dışarı, o ekmeğini de al git.”
Aleko’nun ağzı yarım açık kaldı. Yalanı dikiş yerinden sökülüp yüzüne fırlatılmıştı. Karşısındaki açlıktan kurumuş, bilekleri zincirli kadının ekmeğe bir kez bile dönüp bakmayışı, kendi temiz takım elbisesinden ve korkaklığından ilk kez derin bir utanç duymasına yol açtı. Yüzü kulak memelerine kadar kıpkırmızı kesildi.
Yerdeki kalaylı tası aceleyle kaptı; ılık sudan birkaç damla ceketinin koluna sıçradı. Öteki eliyle bezdeki yarım somunu aldı, feneri kavrayıp sendeleyerek ayağa kalktı.
“Kendin bilirsin!” diye mırıldandı boğuk bir sesle. “Yarın yüzbaşı inince beni hatırlarsın!”
Hızla dışarı çıktı. Kapı arkasından hırsla çarpıldı, demir sürgü öfkeli bir şakırtıyla kapandı. İnce kundura sesleri taş merdivenlerden neredeyse koşarcasına yukarı kaçtı.
Karanlık yeniden çöktü.
O gece Fatma Seher açlıktan midesi sırtına yapışmış hâlde karanlıkta otururken, ekmeğin sıcak kokusu hâlâ soğuk deniz rutubetinin içinde alay eder gibi asılı duruyordu. Gözlerini birkaç saniyeliğine kapattı; göğsünden üç ağır, yavaş nefes verip yeğeni için bir anlığına içine çöken o buz gibi korkunun son kırıntısını da dışarı attı. Yeğeni güvendeydi; yukarıda, Laz Tahsin’in ve müfrezenin kanadı altındaydı.
Ve ilk kez tek bir şeyi kesin olarak anladı: Nikolaos çaresizleşiyordu.
Güçlü düşman gece yarısı elinde ekmekle yalan yollamazdı. İpini koparmış bir avcı gibi hangi çalıya taş atacağını şaşırmıştı.
7. Gece
Birinci hafta dolduğunda, zamanın tek ölçüsü artık tavan dibindeki iki el genişliğindeki dar mazgaldan sızan ışığın rengiydi.
Sabahları o dar dikdörtgen solgun bir kurşun grisine dönüyor, öğleye doğru bulutlar aralanırsa paslı parmaklıkların gölgesi karşı duvara keskin çizgiler hâlinde düşüyordu. Akşamüstü ışık bakır rengine, sonra mor bir alacakaranlığa bürünüp denizden gelen gece rüzgârıyla sönüyordu. Fatma Seher yedi sabahı, yedi akşamı o gölge şeridinden tek tek saymıştı.
Bedeni ağır bir yıkımın içindeydi. Sol omzu şişmiş, yün cepkenin içinde neredeyse kıpırdamaz hâle gelmişti; kaburgaları her derin nefeste bıçak gibi batıyordu. Altıncı günün öğleninde içeri bırakılan yarım tas bulanık suyla kuru bir dilim bayat ekmek —Nikolaos onun konuşturulmadan ölmesini istemiyordu— yalnızca bilincini ayakta tutacak kadar can vermişti.
Ama zihni ilk gecedeki kadar uyanıktı. Yedi gece boyunca acının içinde bile tek bir işi bırakmamıştı: dinlemek ve ezberlemek.
Karanlık gözü alır ama kulağı bilerdi. Artık bu binanın bütün ritmini biliyordu.
Gündüzleri avluda yük arabalarının çakılları ezen tekerlekleri, körfezden süzülen vapur düdükleri ve üst katta daktilo tıkırtıları sürüyordu. Asıl düzen akşam çökünce başlıyordu.
Saat sekizde üst kattaki subay odasında yemek başlıyordu. Tahta iskemlelerin gıcırtısı, çatal bıçak şıngırtıları, kadeh sesleri ve Rumca kahkahalar kalın tavan kirişlerinden aşağı süzülüyor; merdiven boşluğunun çatlaklarından inen tütün dumanıyla anason kokusu rutubetli havaya karışıyordu. Nikolaos’un odasında ise lambanın geç saatlere kadar yandığını, çizme seslerinin tahtada bir baştan bir başa durmadan gidip gelişinden anlıyordu.
Saat on birde bodrum kapısındaki iki nöbetçi değişiyordu. Merdivenlerden iki çift ağır postal iniyor, kapı önünde Rumca kısa bir fısıltı geçiyor, nöbeti bitenler öksürerek yukarı çıkıyordu.
Bütün planın kilidi ise o değişimden kırk beş dakika sonra açılıyordu.
Yeni gelen iki nöbetçiden kısa boylu, adımları hafif olanı bodrumun rutubetine dayanamıyordu. Her gece on ikiye doğru üst kata çıkıp subay sofrasından kalan sıcak çaydan ya da içkiden bir tas kapmak için gizlice sıvışıyor, tüfeğini duvara dayayıp parmak uçlarında merdivenleri çıkıyordu. Yukarıdaki ahşap kapı usulca kapanıyor ve adam en az on beş dakika aşağı inmiyordu.
Kapıda kalan iri yapılı asker ise arkadaşı merdivenden çıktığı an tahta iskemlesini taş duvara yaslıyor, derin, balgamlı bir öksürük koyuverip şişesini açıyordu.
Pıt.
İki üç yudumun ardından ağır çizmeleri öne doğru gevşekçe uzanıyor, nefesleri hırıltılı bir uyuklamaya dönüyordu. Fatma Seher bunu üç gece üst üste, aynı dakikada dinleyip doğrulamıştı.
Ve bir şey daha fark etmişti.
Hücrenin dip köşesinde, suyun damladığı yerde, duvarın en alt sırasındaki iri kesme taşlardan biri harçtan iki parmak dışarı taşıyordu. Yılların sızan suyu ve taş ustasının keski izi, o iri duvar taşının alt kenarını bıçak gibi keskin bırakmıştı.
Yedinci gece, saat on birdeki nöbet değişimini sırtı duvarda bekledi. Dakikalar ağır ağır aktı. Gece yarısına doğru beklediği ses geldi: kısa boylu nöbetçinin hızlı adımları merdivenlerden yukarı sıvıştı, üst kattaki kapı usulca kapandı. Hemen ardından dışarıda iskemle taşa sürtündü; kapıdaki tek nöbetçinin o tanıdık, ağır öksürüğü kalın meşe tahtadan geçip içeri ulaştı.
Fatma Seher kımıldadı.
Bileklerindeki demir zincirin halkalarını yün cepkeninin manşetine bastırdı ki tek bir metal şıngırtısı çıkmasın. Sol omzunun sızısına aldırmadan, bir kedi sessizliğiyle ıslak zeminde dip köşeye süründü. Damlayan su alnının bir karış ötesine düşüyordu.
Tıp.
Bileklerindeki demir zincirin arasına geçirilmiş kalın, katranlı kendir urganının düğümünü parmaklarıyla yokladı. Demir taşa yenilmezdi ama rutubetten şişmiş o urgan taşa yenilirdi; düğüm koptuğu an kollarının arasındaki kısa bağ açılacak, elleri boşa çıkacaktı.
Urganın düğümünü ıslak duvar taşının bıçak gibi keskin alt kenarına bastırdı ve su damlasının ritmine uyarak yavaşça sürtmeye başladı.
Hış… hış… hış…
Ses, düşen damladan bile hafifti. Acele etse hem nöbetçi duyabilirdi hem lifler ısınıp koku çıkarabilirdi. Sabırla, milim milim çekti.
Hış… hış… hış…
Beş dakika sonra parmaklarının altında kuru, ince bir kopuş hissetti. Bir tel lif koptu.
Hemen ardından sol avuç içi kayıp keskin taşa sürttü; ince bir yarık açıldı, ılık kan soğuk rutubetle karışıp yandı. Fatma Seher durmadı. Kanayan avucunu biraz geriye çekip urganın hep alta bakan, gündüz fener ışığında görünmeyecek yüzünü yeniden taşa oturttu.
İçinden saniyeleri sayıyordu. Her gece yalnızca on dakika —nöbetçi duymasın, ipin saçakları erken fark edilmesin diye— santim santim aşındıracaktı. Acelesi yoktu. Doğru geceyi bekleyecekti.
On dakika dolduğunda durdu. Parmak ucuyla düğümün alt yüzündeki aşınmış oyuğu usulca yokladı; kalın ipin yalnızca dış katmanından birkaç tel çözülmüştü ama ilk gedik açılmıştı. Taş kenarındaki kendir tozunu yeninin ucuyla su birikintisine sıyırıp yok etti, kanayan avucunu koyu cepkenine sildi ve aynı sessizlikle eski yerine süründü. Tam sırtını duvara yaslamıştı ki üst kattaki kapı açıldı, kısa boylu nöbetçi merdivenlerden indi.
Fatma Seher karanlıkta gözlerini yumdu. Avuç içi sızlıyordu ama ilk kez hücrenin soğuğunu değil, kendi sabrının sıcaklığını hissediyordu.
Aynı saatte, tütün deposunun tam karşısındaki karanlık sokağın köşesinde, körfezden esen serin rüzgâr eski kepenkleri tıkırdatıyordu.
Sokağın karşı yakasındaki ahşap kömürlüğün saçak gölgesine ince yapılı bir adam sinmişti. Eski bir yün kasketi kaşlarına kadar indirmiş, yanaklarına kömür tozu sinmiş, sırtında yamalı bir hamal çuvalı taşıyordu. Sokağın ucundan sallanan fenerleriyle iki devriye askeri geçerken sırtını ahşap duvara yapıştırıp nefesini tuttu; çivili postallar iskele yönüne doğru uzaklaşana kadar tek bir kasını oynatmadı.
Topkapılı Pire Mehmet’ti bu.
İki gündür İzmit çarşısında dolaşıyor, iskelede kömür taşıyan hamalların arasına karışıp tütün deposunu gözlüyordu. Sırtında ağır çuvallarla işgal devriyelerinin burnunun dibinden günde dört beş kez geçmiş, tek bir şüphe çekmeden binanın bütün nefesini ölçmüştü. Sabahları depodan yakası gevşemiş, gözlerinin altı morarmış, öfkeden suratı kıpkırmızı hâlde fırlayan Yunan yüzbaşısını kendi gözleriyle gördüğünde yüreğine su serpilmişti: ablası sağdı ve hâlâ konuşmamıştı.
Şimdi, yedinci gecenin yarısında sokak tenhalaşmışken kömürlüğün karanlığından başını uzatmış, karşıdaki taş binayı zihnine çiziyordu.
Eski tütün deposu küçük bir kale gibiydi; ön kapı ve avlu nöbetçilerle doluydu, kum torbalarının ardında bir makineli tüfek mevzisi seçiliyordu. Pire Mehmet gözlerini binanın zemin hizasındaki küçük, paslı demir parmaklıklı bodrum mazgallarına dikti. Gündüzleri bodruma inen iki nöbetçinin yerini, kovalarla aşağı taşınan suyu görmüştü; ablası o taşların altındaydı.
Bakışlarını yan cepheye kaydırdı. Tütün deposunun arkasındaki yüksek bahçe duvarını, devriyenin yarım saatte bir dolaştığı o gevşek köşeyi, duvarın hemen ötesinden kuru dere yatağına bağlanan karanlık geçidi ve öbür yanda limana inen dar taş sokağı tek tek zihnine kazıdı. Doğrudan kapıdan girerlerse avluda kırılırlardı; bunu artık gözüyle görmüştü. Yarın gündüz son kez saatleri yoklayıp akşam olmadan Servetiye’ye, Laz Tahsin’e çıkacaktı.
Körfezden bir rüzgâr daha esti. Şehrin karanlık damlarının gerisinde, bulutların altında Samanlı sırtlarının karaltısı seçiliyordu. Karşıdaki dar mazgalın paslı demirleri uzak fener ışığında belli belirsiz parladı.
Pire Mehmet kasketini alnına biraz daha indirdi.
“Dayan abla,” diye fısıldadı karanlığa. “Yerini buldum. Çok kalmadı.”
Sonra hamal çuvalını omzunda düzeltip bir gölge gibi kömürlüğün karanlığına çekildi.