Başına Ödül Konan Kadın

İzmit’in sabahı duman ve karmaşa içinde açıldı.
Gece yarısı dağ köylerini döven yağmur şafakla dinmiş, geride ıslak Arnavut kaldırımları, kurşuni bir gökyüzü ve körfezden içeri sürünen tuzlu bir serinlik bırakmıştı. Limanda son İngiliz nakliye gemisi demir alırken, paslı zincirin vinçte çıkardığı boğuk gıcırtı bütün rıhtım boyunca yankılandı. Bacadan yükselen koyu kömür dumanı alçak bulutlara karıştı; kıç güvertedeki son İngiliz askerleri rıhtımdaki boş sandıklara ve sökülmüş tel örgü yığınlarına kayıtsızca baktı. Gemi düdüğünün hırıltılı yankısı körfezin sularını titrettiği sırada, birkaç yüz adım ötedeki demiryolu istasyonunun önünde yeni gelen Yunan taburları nizami sıralar hâlinde, ıslak taşlara tek bir ritimle vuran ağır çizme sesleriyle yürüyordu.
Vagonlardan indirilen mühimmat sandıkları, atlı top arabalarının demir çemberli tekerlekleri ve yabancı komutlar sabahın sessizliğini bıçak gibi yarıyordu. Şehrin iki yakasında kepenkler yarı inikti; esnaf başını önüne eğmiş, kahvehanelerde fincanlar bile masaya ses çıkarmadan bırakılır olmuştu. Kimse yüksek sesle konuşmuyordu. İki gün önce İngiliz devriyesinin önünden yürürken gözünü kaçıran ihtiyar hamallar, şimdi rıhtımın taş duvarına yaslanıp yeni gelenlerin tüfek kayışlarına, süngülerine ve harita taşıyan subaylarına sessizce bakıyordu. İşgal bitmemiş, yalnızca el değiştirmişti; üstelik bu yeni gelenlerin bakışında İngilizlerin mesafeli soğukluğu değil, toprağa yerleşmeye kararlı sert bir telaş vardı.
İstasyonun yukarısında, kalın kesme taş duvarlarıyla limana tepeden bakan eski tütün deposu, iki gün önce işgal karargâhına çevrilmişti. Alt katın koridorlarında hâlâ yılların biriktirdiği kuru tütün yaprağı ve rutubetli kireç kokusu asılıydı; ama gıcırdayan ahşap merdivenlerden üst kata çıkıldığında bu koku yerini taze mürekkep, çizme boyası ve sert kolonya kokusuna bırakıyordu. İşgal istihbarat odası yapılan geniş salonda, duvar boyunca İzmit Körfezi’nden Sapanca’ya kadar uzanan büyük bir askerî harita asılıydı. Demiryolu siyah mürekkeple kalınlaştırılmış; telgraf hattı, dere köprüleri, Samanlı Dağları’na tırmanan geçitler ve dağ köyleri renkli kalemlerle tek tek işaretlenmişti.
Haritanın önünde, ütülü üniforması ve tıraşlı, keskin yüz hatlarıyla Yüzbaşı Nikolaos duruyordu. Otuz yedi yaşındaydı; disiplinli, hırslı ve düzen takıntılı bir subaydı. Saçları geriye düzgünce taranmış, ceketinin pirinç düğmeleri tek bir leke göstermeyecek biçimde parlatılmıştı. Elleri arkasında kenetli, omuzları cetvelle çizilmiş gibi dikti. Masasında, cam hokka ile pirinç cetvelin tam ortasında, Kabakçı Köyü’nden gece yarısından sonra gelen rapor açıktı. Kâğıdın alt köşesindeki kurumuş çamur lekesi, Nikolaos’un yüzünde belli belirsiz bir tiksinti kıpırdatıyordu.
Odanın köşesinde, koyu gri sivil ceketinin yakasını düzelterek bekleyen Tercüman Aleko yutkundu. Kırk yaşındaydı; ince yapılı, dar yakalı gömleğinin içinde boynu olduğundan zayıf görünen, gözleri sürekli kapı ile subayın yüzü arasında gidip gelen tedirgin bir adamdı. İzmit’in her sokağını, hangi köyde kimin borç içinde olduğunu bilirdi. İngilizler varken rıhtım gümrüğünde evrak çevirmiş, şimdi yeni gelenlerin gölgesine sığınmıştı; ama bu sabah avuç içleri soğuk soğuk terliyordu.
“Efendim,” dedi Aleko, sesi ince ve aceleciydi. “Kaçan dört adamı ayrı ayrı dinledim. Birbirleriyle konuşmalarına izin vermeden ayrı odalarda sorguladım. Hepsi aynı şeyi söylüyor. Kosta’nın kolunu dağıtan on yedi kişiymiş. Başlarında da şu ‘Kara Fatma’ dedikleri kadın varmış.”
Odada bir an yalnızca sarkaçlı saatin tıkırtısı ve aşağıdan geçen bir askerî arabanın demir gürültüsü duyuldu. Nikolaos haritadan gözünü ayırmadan soğuk bir kahkaha attı.
“Yirmi beş silahlı adamı bir kadın mı dağıttı Aleko? Bu rapor Atina’ya giderse alay konusu oluruz.”
Masanın yanına yürüyüp tutanağın köşesini iki parmağıyla kaldırdı. “Kosta yıllardır bu dağları haraca kesen gözü dönmüş bir çete başı değil mi? Yanında yirmi dört tüfek var. Ve sen bana diyorsun ki karanlıkta ufak tefek bir kadın beyaz atıyla inmiş, yirmi birini yere sermiş, kalan dördünü de çamurda tavşan gibi buraya kadar kovalamış… O dört korkak kendi rezilliklerini örtmek için masal uyduruyor Aleko. Karanlıkta düzenli bir Türk bölüğüne denk geldiler, paniğe kapılıp kaçtılar.”
Aleko yeleğinin düğmesiyle oynayarak bir adım yaklaştı.
“Ben de ilk başta öyle sandım efendim,” dedi sesini biraz daha kısarak. “İçlerinden omzu sıyrılanı sıkıştırdım, ‘Doğru söyle, Ankara’dan nizami asker mi indi?’ dedim. Dizleri hâlâ zangır zangır titriyordu efendim, eline verdiğim su bardağını bile tutamadı. Yemin üstüne yemin etti. Başörtülü, kısa boylu bir kadındı, Kosta’yı gözünün içine baka baka omzundan vurdu, sonra kaçanlara ateş ettirmedi, gidin karargâha haber verin dedi. Öteki üçü de kelimesi kelimesine aynısını anlattı.”
Nikolaos’un kaşları çatıldı. Pencereye doğru iki adım yürüyüp aşağıya, limandan uzaklaşan İngiliz gemisinin son duman izine ve istasyon meydanında hizalanan kendi taburlarına baktı. Atina’dan bu göreve sıradan bir garnizon subayı gibi oturmak için gelmemişti; bölgedeki direnişi tek hamlede bastırıp üst komutanlığın gözüne girmek, birkaç ay içinde binbaşılık nişanını omzuna takmak istiyordu. Devir teslimin ilk sabahında dağdan böyle bir utanç haberi gelmesi bütün hesabını zedeliyordu.
Masanın başına dönüp kâğıdı bıraktı, pirinç cetveli kâğıdın kenarıyla hizaladı. “Gidin karargâha haber verin mi demiş?”
“Evet efendim. Asıl mesele o dört adamın sözü değil.” Aleko pencereye kaçamak bir bakış attı. “Köylüler arasında çoktan yayıldı efendim. Gün doğmadan fırıncıdan hamala, kahvehanelere kadar dilden dile düşmüş. Bahçecik’te, Servetiye’de, hatta İzmit çarşısında bile fısıltıyla anlatıyorlar. ‘On yedi kişiyle köyü kurtardı, beyaz atıyla indi’ diyorlar. Dün akşam başını yerden kaldırmayan esnafın bu sabah bakışı değişmiş. Eğer bu masal büyümeden kesilmezse, yarın köylülerin hepsi dağa çıkar.”
Oda birden soğudu. Nikolaos’un yüzündeki kibirli alay, rüzgârda sönen bir alev gibi silindi.
İngilizler bu sabah çekilmişti; demiryolu hattının ve Sapanca’ya uzanan ikmal yolunun güvenliği artık kendi taburunun ve istihbarat şubesinin omzundaydı. İlk günden dağda bir kadının adı efsane diye dolaşırsa yalnız köylüler cesaretlenmeyecek, kendi askerleri de gece devriyelerinde gölgelerden ürkmeye başlayacaktı. Korku, bir ordunun içinde kurşundan hızlı yayılırdı.
Nikolaos yavaşça döndü, masadaki kutudan iki kırmızı raptiye alıp haritadaki Kabakçı ve Oğulpaşa noktalarının üstüne, ahşap panoya gömülecek kadar sertçe bastırdı.
“Haklısın,” dedi Nikolaos. Sesi artık alaycı değil, buz gibi hesaplıydı. “Bir haydudu vurursan yerine yenisi gelir. Dağda ölürse türküsünü yakarlar, adını büyütürler. Ama bir efsaneyi öldürmek istiyorsan, onu kurşunla değil, utançla kıracaksın. Bu kadını ölü istemiyorum Aleko. Sağ istiyorum.”
Aleko şaşkınlıkla gözlerini kırpıştırdı. “Sağ mı efendim?”
“Sağ,” dedi Nikolaos, masanın çekmecesinden ağır, şıngırdayan bir deri kese çıkarıp cilalı tahtaya koyarak. Altınların tok sesi odanın soğuk sessizliğini yardı. “Elleri zincirli hâlde İzmit caddelerinden geçirip bu binanın bodrumuna indireceğiz. Güpegündüz, kepenklerin önünden yürüteceğiz. Bütün köyler görecek ki o efsane dedikleri kişi etten kemikten, üşüyen, kırılabilen sıradan bir insanmış. Üstelik onu konuşturacağız. Dağda kaç kişi olduklarını, Ankara’dan kimle haberleştiklerini kendi ağzıyla söyleteceğiz. Efsane dediğin şey, sahibinin sesi titrediği gün biter.”
Elini kesenin üstüne bastırdı, parmak uçları altınların soğuk kıvrımlarını yokladı.
“Bugün çarşıya ve dağ köylerine haber sal: Kara Fatma’nın yerini ya da ineceği yolu bildirene yüz altın ödül var. Duvarlara kâğıt asmayacağız; o zaman köylü inat eder. Bakkalın, değirmencinin, pazara odun indiren yoksulun kulağına fısıldayacaksın. Altın, en sadık kılavuzu bile konuşturur.”
Aleko’nun gözlerinde ince, kurnaz bir parıltı belirdi. Kurşunla korkutulan adam içine kapanırdı; ama iki yıldır kıtlıkla boğuşan, kışı unsuz karşılayacak bir adamın önünde altın sesi şıngırdadığında bütün yeminler çatırdardı.
“Bahçecik ve Oğulpaşa hattında geçitleri bilen birkaç köylü var efendim,” dedi dikkatle. “Kimi borç içinde, kimi evine gaz yağı alamıyor. Dağdaki müfrezeye gidip gelenlerin arasında elbet karnı aç biri çıkar.”
“Bana karakteri değil, saati ve yeri lazım,” dedi Nikolaos, gözlerini yeniden haritaya çevirerek. “Yarın gece doğuya cephane treni çıkacak. O kadın Kabakçı’yı vurduysa istasyondaki hareketliliği de haber almıştır; mutlaka keşfe inecektir. Hangi saatte, hangi geçitten geçeceğini bana getir. Gerisini benim seçme mangam halleder. Unutma: göğsüne tek kurşun değmeyecek. Onu bana canlı getireceksin.”
Aleko ağır keseyi iki eliyle alıp ceketinin derin iç cebine yerleştirdi; sol göğsü ağırlıkla aşağı çekildi.
“Emriniz olur Yüzbaşı,” dedi başını eğerek.
Kapı sessizce kapandığında, Nikolaos parmağını haritadaki iki kırmızı raptiyenin arasında kıvrılan kuru dere çizgisine bastırdı. Dışarıda son İngiliz gemisi körfezin sisli ufkunda artık bir nokta kadar kalmıştı; İzmit’te yeni bir oyun başlıyordu ve Nikolaos kuralları kendi yazdığından emindi.
Aynı akşam, İzmit’in on beş kilometre yukarısında, Oğulpaşa sırtlarındaki sık kestane ormanının içinde hava keskin bir ayaza dönmüştü.
Yağmurdan kalan soğuk damlalar dev kestane yapraklarından hâlâ tek tük toprağa düşüyor, ıslak yaprak kokusu çam reçinesinin sert kokusuna karışıyordu. Uzak vadinin dibinde İzmit’in tek tük fenerleri iğne ucu gibi seçilirken, dağın kucağındaki eski taş samanlığın avlusunda yüksek kayaların gölgesi ışığı dışarı sızdırmayacak biçimde saklıyordu.
Kayanın dibinde, kuru meşe dallarından seçilmiş küçük, neredeyse dumansız bir ateş çıtırdıyordu. Samanlığın arkasındaki gölgelikte yedi sekiz at bağlanmıştı; içlerinden beyaz kısrak ara sıra yelesini silkeliyor, burnundan çıkan beyaz buhar ayazda dağılıyordu. Taş duvarın dibinde nöbet sırasını bekleyen genç gönüllüler alçak sesle konuşup tüfeklerinin tozunu alıyordu.
Küçük ateşin etrafında dört kişi oturuyordu: Fatma Seher, Topkapılı Pire Mehmet, Laz Tahsin ve on sekiz yaşındaki Yeğeni Fatma.
Fatma Seher koyu yün asker ceketinin yakasını iliklemiş, sıkıca bağladığı siyah başörtüsünün uçlarını omzuna toplamıştı. Göğsündeki çapraz deri fişeklik ateşin kızıllığında mat mat parlıyordu. Ufak tefekti ama kayanın önünde dimdik oturuşuyla bütün avlunun ağırlığını tek başına tutuyordu. Yanında koyu desenli başörtüsü ve yün yeleğiyle Yeğeni Fatma, kara çaydanlığı közün kenarına sürerken gözünü teyzesinden ayırmıyordu.
Pire Mehmet, İzmit’ten gizlice döneli yarım saat olmuştu; kasketi alnına inik, çizmeleri diz kapağına kadar vadinin kırmızı çamuru içindeydi. Sivil kılıkta giydiği eski aba ceket hâlâ nem ve çarşı dumanı kokuyordu. Ateşin başına çömelip avuçlarını aleve yaklaştırdı, ıslak parmakları ısınınca gözlerini kısarak getirdiği haberi tek nefeste verdi:
“Abla, aşağıda kıyamet kopuyor. İngilizler bu sabah çekilip şehri tamamen Yunan’a bıraktı. İstasyonda gözümle gördüm, iki yeni tabur indi, top arabaları, sandık sandık fişek… Eski tütün deposunu karargâh yapmışlar. Yeni bir istihbarat yüzbaşısı gelmiş, Nikolaos diyorlar. Çarşıdaki çaycıdan hamala kadar herkesin kulağına sivil adamlarla haber salmışlar. Kabakçı’dan sonra senin başına yüz altın ödül koymuş. Üstelik ölü değil, sağ istiyormuş.”
Sözlerini bitirirken Pire Mehmet ceketinin içinden yarı ıslanmış bir kâğıt parçası değil, cebindeki boş fişek kovanını çıkarıp avucunda çevirdi. “Duvara ilan asmamışlar abla, kurnazlık ediyorlar. Sadece fısıltıyla yayıyorlar ki herkes birbirine kuşkulu baksın.”
Ateşin içinde bir meşe dalı çat diye kırıldı, havaya birkaç kıvılcım sıçrayıp karanlıkta söndü.
Ateşin çıtırtısı arasında Yeğeni Fatma’nın yüzü gerildi, elindeki demir maşa havada kaldı. “Teyze, yüz altın çok para,” dedi sesi endişeyle alçalarak. “Köylerde açlık var. Dün aşağı mahalleden gelen ihtiyar kadın evde tuz bile kalmadığını söylüyordu. Birisi dayanamayıp yerimizi söyler.”
Genç kızın korkusu çocukça değildi; iki yıldır kıtlığın en dürüst insanları bile nasıl büktüğünü yakından görmüştü. Teyzesini kaybetme korkusu göğsünde hep ince bir sızı gibi duruyordu.
Fatma Seher elindeki çalı dalıyla ateşin kenarına taşan közleri yavaşça ortaya topladı. Yüzünde ne telaş vardı ne de övünme.
“Yüz altın iyi para,” dedi kuru, sakin bir sesle. “Demek ki Kabakçı’da canları fena yanmış. Sağ istemesi de boşuna değil; kurşunla vursa yerimize iki müfreze daha çıkar. Bizi zincire vurup çarşıda dolaştıracak, korkutup köylüyü sindirmek istiyor.”
Başını kaldırıp yeğeninin gözlerine baktı. “Ödül koydular diye birbirimizden şüphe edip sinersek, düşman yüz altını hiç harcamadan kazanmış olur kızım.”
Laz Tahsin geniş omuzlarını öne eğdi; gür koyu sakalı ateş ışığında gölgelerle bölünüyordu. İri, nasırlı ellerini dizlerine bastırıp derin bir soluk verdi.
“Yine de şakaya gelmez abla,” dedi ağırbaşlı, boğuk bir sesle. “İngiliz gitti, istasyon asker dolu. O zaman birkaç hafta yukarıda, Servetiye’nin derininde bekleyelim abla. Ortalık biraz durulsun, köylerdeki bu altın fısıltısı soğusun. Hem yeni katılan çocukları talim ettiririz.”
Tahsin’in sözünde korku yoktu; ama müfrezeyi ayakta tutan direk bu kadındı ve ablasının başına ödül konduğunu duyduğundan beri sırtında ağır bir kaygı taşıyordu.
“Durulmaz Tahsin,” dedi Fatma Seher başını kaldırarak. Çalı dalını ateşe bıraktı; dal bir an tütüp alev aldı. “Biz durursak onlar yerleşir. Beklediğimiz her gün aşağıda bir karakol daha kurarlar. Pire, istasyondaki katarı anlat.”
Pire Mehmet hemen toprağa parmağıyla hızlıca çizgiler çekti. “Rıhtımdaki bir hamal benim İstanbul’dan eski tanıdık çıktı abla. Vagonları kendisi yüklemiş. Yarın gece yarısından sonra İzmit istasyonundan doğuya büyük bir cephane kolu çıkacakmış. Yalnız tüfek fişeği değil, ağır makineli şeritleri, havan mermisi… Yol boyunca da telgraf hattını yeniliyorlar.”
Fatma Seher’in gözleri karanlıkta çakmak taşı gibi parladı.
“Duydun mu Tahsin? Yarın gece İzmit istasyonundan doğuya büyük bir cephane kolu çıkacak. Telgraf hattını kesip o yolu vurmazsak, üç gün sonra bütün bu sırtlara ağır makinelilerle çıkacaklar. Ödül koydular diye deliğe girersek, Kabakçı’da kurtardığımız köyleri kendi elimizle yakmış oluruz.”
Rüzgâr kestane dallarını hışırdattı. Tahsin iri çenesini kaşıdı; ablasının hesabı yine demir gibi sağlamdı.
Pire Mehmet gülümsedi, ince bıyığını sıvazladı. “Benim bildiğim abla bu. Hem şu Nikolaos’a bir merhaba demek lazım; yüz altını boşuna saklamasın. Ne zaman iniyoruz?”
“Yarın akşamüstü, sis basarken,” dedi Fatma Seher; sesi bir anda harita başındaki komutanın keskin emir tonuna büründü. “Önce kuru dere geçidini ve köprü başını gözleyeceğiz. Nöbetçilerin yerini, telgraf direklerinin kavşağını kendi gözümle görmeden elli adamı karanlığa sürmem. Sen ve Tahsin burada, müfrezenin başında kalacaksınız. Gece baskını için fişekleri, kazmaları, tel kesme makaslarını hazırlayın. Ben yanıma iki genç neferi, bir de geçitleri iyi bilen Kılavuz Recep’i alıp ineceğim.”
Taş duvarın dibinde tüfeklerini silen on yedi yaşındaki iki delikanlı —Kabakçı’dan ertesi gün babalarının helalliğini alıp dağa koşan Kadir ile Ömer— adlarının anılacağını hisseder gibi başlarını kaldırdı. Kadir ince yapılı, sessiz bir gençti; Ömer ise gözleri ateşin ışığında parlayan, her emre ilk atılan tez canlı arkadaşıydı. Fatma Seher onlara kısa, güven veren bir baş işareti gönderdi. “Yarın ikindide çarıklarınızı sıkı bağlayın çocuklar,” dedi. “Fazla yük almayın, yalnız tüfek ve elli fişek.” İki genç aynı anda doğrulup tüfeklerini kucakladı.
Yeğeni Fatma ise sessizce yerinden kalkıp taş duvarın dibindeki yedek mavzeri ve yağlı bezi kucağına aldı; teyzesinin silah bakımını hiç ihmal etmezdi. Ama Laz Tahsin’in kaşları derinden çatıldı. İri cüssesiyle yerinden kıpırdandı. “Olmaz abla. Ödül çıktığından beri aşağısı tekin değil. İki taze çocukla, bir köylü kılavuzla tek başına mı ineceksin? Bari ben geleyim, ya da Pire Mehmet insin.”
“Tahsin haklı abla,” diye atıldı Pire Mehmet, şakacı yüzü bir anda ciddileşmişti. “Dün gece aşağıdaydım, her köprü başında yeni devriye var. Bırak ben ineyim; kasketi eğdim mi köylü sanırlar.”
Fatma Seher elini hafifçe kaldırdı; ikisinin de sözü dudaklarında kesildi.
“Senin yüzünü çarşıda tanıyan çok Pire. Tahsin de bu cüsseyle sisin içinde üç yüz adımdan seçilir,” dedi tartışmayı bitiren o keskin tonla. “İki kişiyle üç kişi gölge olur, kalabalık inersek hedef oluruz. Kadir ile Ömer çevik, sessiz, araziye gözleri alışkın. Recep bu dereyi çocukluğundan beri bilir; geçen hafta erzak indirirken karanlıkta tek taş yuvarlamadan geçirdi bizi. Akşam ezanında keşfi bitirip dönerim. Gece yarısı da hep birlikte vururuz.”
Yeğeni Fatma dumanı tüten ihlamuru toprak fincanlara doldururken elini hafifçe yaktı, irkilip fincanı taşa bıraktı. “Teyze,” dedi alçak sesle. “Recep iyi adamdır ama geçen hafta köye indiğinde gözleri bir tuhaftı. Çocukları açlıktan erimiş dedi, başını yerden kaldırmadı.”
Fatma Seher fincanı alıp soğuk havada yükselen buhara baktı. “O yüzden heybeden ekmek verdim ya kızım. Bu memlekette herkesin evi darda. Zora düşen her adamdan şüphe edersek kimin için dövüşeceğiz?”
Tahsin derin bir iç çekip başını eğdi. Ablası bir kere karar verdi mi Samanlı Dağları yerinden oynasa o karar dönmezdi; yine de elini belindeki tabancanın kabzasına götürüp sıktı, içi hiç rahat değildi.
Aynı saatte, Bahçecik’in aşağısındaki dere kenarında, kepenkleri sıkıca kapatılmış eski bir kahvehanenin arka odasında tek bir gaz lambası yanıyordu.
Kahvehane, İngilizlerin çekildiği gün korkudan kapatılmıştı. Ön salonda hasır iskemleler masaların üstüne ters çevrilmiş, bakır çay ocağının külü taşlaşmıştı. Dışarıda derenin ıslak çakıllar üstündeki düzenli uğultusu, rüzgârda inleyen paslı bir oluğun sesine karışıyordu. Dar, rutubetli arka odanın duvarlarında yılların tütün isi ve nem lekeleri harita gibi yayılmıştı. Ortadaki çizik ahşap masada fitili kısılmış gaz lambası titriyor, sarı ışığı yalnızca iki adamın yüzünü yarım aydınlatıp köşeleri karanlıkta bırakıyordu.
Masanın bir yanında Tercüman Aleko oturuyordu. Koyu gri yün paltosunu çıkarmamış, ince beyaz parmaklarını masanın üstünde kenetlemişti. Arka kapının ardında iki silahlı gözcüsü beklediğinden rahattı; sabırlı bir avcı gibi değil, vakti bol bir tefeci gibi konuşuyordu.
Karşısında ise elleri titreyen, omuzları çökmüş, kırk yaşlarında bir köylü vardı: Kılavuz Recep. Dirsekleri yamalı eski bir yün yelek giymişti; kasketini dizlerinin üstünde sıkıyor, kaba parmaklarıyla kenarını burup duruyordu. Odanın serinliğine rağmen alnında ince bir ter birikmişti.
“İyi ettin bu akşam yukarı çıkmamakla Recep,” dedi Aleko neredeyse şefkatli bir sesle. “Bu ayazda dağ yolları insanın iliğini kurutur. Hem küçük oğlanın öksürüğü hâlâ geçmemiş diye duydum. Bahçecik’teki bakkal da veresiyeyi kesmiş, kapıya dayanmış. İki yıldır bu dağda kimin savaşı sürüyorsa sürsün, cefasını senin gibi gariban çekiyor.”
Recep’in omuzları sarsıldı. Aleko’nun çocuğunun öksürüğüne kadar bilmesi odanın duvarlarını üstüne daraltmıştı. “Hekim yok, ilaç yok…” diye mırıldandı boğukça. “Kış kapıda, elde bir kuruş yok.”
Tam o anda Aleko, ceketinin iç cebinden küçük ama ağır bir deri kese çıkarıp masanın ortasına bıraktı. Kesenin içindeki altınlar çizik ahşaba değince tok, soğuk, baştan çıkarıcı bir ses çıkardı. Lambanın sarı ışığı gevşek kese ağzından taşan iki altın liranın kenarında incecik parladı; o şıngırtı dışarıdaki dere uğultusunu bile bastırdı.
“Ellisi şimdi, ellisi kadın bizim elimize geçince,” dedi Aleko, sesi yumuşak ama zehirliydi. “Kimse senin adını bilmeyecek Recep. İş bittiği gece aileni alıp başka kasabaya gidersin, ömrün boyu bir daha açlık yüzü görmezsin. Çocukların sıcak odada uyur, sofralarından ak ekmek eksik olmaz.”
Recep’in gözleri keseye kilitlenmişti. Göz bebeklerinin içinde lambanın alevi titriyordu.
Zihninde iki görüntü birbirine çarpıyordu. Bir yanda evdeki boş un çuvalı, kırık pencereden giren rüzgârda eski çula sarılmış çocuklarının soğuktan morarmış bilekleri, karısının kendi ince şalını küçük oğlanın göğsüne örtüp sabaha kadar duvar dibinde titreyişi, bakkalın geçen hafta sokak ortasında söylediği ağır sözler, yaklaşan sert kış… Dışarıda, derenin öte yakasından tek bir köy köpeğinin uzak, boğuk havlaması duyulup kesildi. Öte yanda, tam bir hafta önce yağmurlu bir akşamda Fatma Seher’in köy kenarında onun sırtını sıvazlayıp kendi heybesinden çıkardığı yarım kuru ekmeği avucuna tutuşturması: “Çocuklara götür Recep, dağda bize bir tas çorba bulunur.”
Recep’in boğazı kupkuru oldu. Avucunda hâlâ o kuru ekmeğin sert kabuğunu hisseder gibiydi; karşısında ise elli altının kaygan, soğuk parıltısı duruyordu. Göğsünün ortasında keskin bir ağrı bıçak gibi döndü.
Aleko adamın çözülmek üzere olduğunu gördü, ikinci zehri tam vaktinde damlattı.
“Kendini yeme Recep,” dedi öne eğilerek. “İngiliz gitti, istasyona alaylar indi. İki gün sonra dağa taburlar çıkacak. Sen söylemezsen yarın başka biri bu keseyi alacak; hem o kadın yine yakalanacak hem senin evin açlıktan kırılacak. Üstelik dinle: Yüzbaşı onu ölü istemiyor. Tek kurşun sıkılmayacak, kılına zarar gelmeyecek. Sen kimsenin kanına girmiyorsun; çocuklarını kurtarıyorsun.”
Ölü istemiyorlar… Çocuklarını kurtarıyorsun… Bu yalan, Recep’in vicdanında tutunduğu son ince dalı da kırdı.
“Eğer… eğer öldürürlerse beni?” diye fısıldadı, sesi kendi kulağına bile yabancı geldi. “Laz Tahsin, Pire Mehmet öğrenirse…”
“Kimse bilmeyecek dedim,” dedi Aleko, gözlerini onun gözlerine mıhlayarak. “Senin adını Yüzbaşı Nikolaos’tan ve benden başka kimse duymayacak. Pusuda en önde yürüyüp sağdaki büyük kayanın ardına sıyrılacaksın; siste kaçtı sanacaklar. Yalnızca bir saat ve bir yer söyleyeceksin. Ne zaman aşağı iniyor?”
Gaz lambasının camı ince bir çıtırtı çıkardı; bir gece kelebeği sıcak cama çarpıp masaya düştü.
Recep derin, titrek bir nefes aldı. Gözlerini bir an kapatıp açtı, sonra sağ elini masadaki keseye doğru uzattı. Parmakları soğuk, sert deriye değdiği an, içinde yıllardır taşıdığı ne varsa sessizce kırılıp dağıldı.
“Yarın akşamüstü,” dedi sesi çatlayarak. “Sis çökerken. İki genç çocukla birlikte, kuru dere geçidinden köprü başına keşfe inecek. Beyaz kısrağıyla.”
Aleko’nun gözleri parladı. “Tahsin ya da o İstanbullu yanında olmayacak mı?”
Recep başını iki yana salladı, gözünü masadan kaldıramıyordu. “Olmayacak. Onlar yukarıda, Oğulpaşa’da gece baskını için hazırlık yapacak.”
Aleko’nun dudaklarında soğuk bir gülümseme belirdi. Cebinden ne defter çıkardı ne kalem. “Hiçbir şeyi kâğıda yazmıyorum Recep,” dedi alçak sesle. “Söylediklerin yalnız ikimizin aklında kalacak. Kimse izini bulamaz.” Parmağıyla keseyi Recep’in önüne doğru itti; altınlar bir kez daha tok bir sesle şıngırdadı.
“Yarın ikindide her zamanki gibi yukarı çık, tek hareketin bile değişmesin,” dedi Aleko ayağa kalkarken. “Geçidin dar boğazında sağdaki büyük kayayı gördüğün an geriye bakmadan kayanın arkasına atla. Gerisine karışma.”
Recep’in titreyen parmakları kesenin soğuk derisini sıkıca kavradı. Bir an ağzını açıp bir şey söyleyecek gibi oldu —belki “Sakın çocuklara da zarar vermeyin” diyecekti— ama boğazından tek hece çıkmadı. Keseyi yamalı yeleğinin içine, tam göğsünün üstüne soktu. Altınlar göğsünde soğuk bir mezar taşı gibi ağırlaştı. Başını kaldırmadan kapıdan çıkıp karanlık dere patikasına sendeleyerek karıştı; derenin uğultusu ve gecenin ayazı yüzüne vururken, her adımında koynundaki elli altın birbirine sürtünüp kendi utancını kendine fısıldıyordu.
Arka odada kalan Aleko, gaz yağının keskin kokusu arasında lambayı üfleyip söndürdü. Yanık fitil dumanı karanlığa yayılırken paltosunun yakasını kaldırıp dışarıdaki gözcüsüne kısa bir emir verdi:
“İzmit’e koş. Yüzbaşı Nikolaos’a de ki beyaz kısrak yarın akşamüstü kuru dere geçidine iniyor.”
Ertesi gün ikindi vakti, Samanlı Dağları’ndan aşağıya süt gibi koyu bir sonbahar sisi inmeye başladı.
Önce uzak sırtların çizgisi silindi, ardından vadinin dibindeki körfez beyaz, kıpırtısız bir denizin altında kayboldu. Yarım saat içinde sis Oğulpaşa’daki kestane ormanının içine sokuldu; kalın ağaç gövdeleri bile birkaç adım ötede gri birer hayalete döndü. Hava soğumuş, ıslak yaprakların üstüne ince bir çiy oturmuştu.
Oğulpaşa sırtlarındaki taş samanlığın önünde Fatma Seher, beyaz kısrağının kolanını son kez yokladı, eyer kayışını bir delik daha sıkıp mavzerini omzuna astı. Kısrak soğuk havada kulaklarını vadiye doğru oynatıyor, burnundan beyaz buharlar çıkararak ıslak toprağı eşeliyordu. Fatma Seher hayvanın boynunu okşadı, siyah başörtüsünü çenesinin altından sıkıca bağladı.
Yeğeni Fatma atın dizginini tutuyordu; yüzünde sabahtan beri geçmeyen, adını koyamadığı bir huzursuzluk vardı. Parmakları dizginin ıslak derisinde hafifçe titriyordu.
“Teyze, bugün sis çok ağır,” dedi genç kız, gözleri süt rengi ormana kayarak. “Beş adım ötesi görünmüyor.”
Fatma Seher uzanıp kızın soğuk yanağına kısa, sıcak bir dokunuş bıraktı, sonra çevik bir hareketle eyere atladı.
“Sis bize dosttur kızım,” dedi sakin, sarsılmaz bir sesle. “Düşman görmez. Hava iyice kararmadan dönerim. Sen sargı bezlerini ve yedek fişekleri Tahsin’in yanına ayır.”
Yeğeni Fatma başını salladı ama dizgini bırakırken elinden sıcak bir şey kayıp gitmiş gibi ürperdi.
Ağaçların kenarında bekleyen iki genç nefer ve elinde kalın bir kızılcık sopası tutan Kılavuz Recep öne çıktı. On yedi yaşındaki Kadir ile Ömer, omuzlarında mavzerleri ve yeni sardıkları çarıklarıyla ilk büyük keşif görevinin heyecanını taşıyordu. Kadir başını dik tutup omuzlarını düzeltti; Ömer kısık sesle “Hazırız abla” dedi.
Onların yanındaki Kılavuz Recep ise gece hiç uyumadığı belli olan çökmüş yüzüyle bambaşka bir hâldeydi. Sopayı sıkan parmak boğumları bembeyazdı; Fatma Seher’in gözlerinin içine bakmadan başını yere eğdi.
“Yol açık mı Recep?” diye sordu Fatma Seher.
Recep yutkundu, boğazında bir düğüm varmış gibi kısa bir öksürük çıkardı. “Açık abla,” dedi, sesi kısık çıktı. “Sabah devriyesi çekildi. Dere yatağından sessizce ineriz.”
“İyi,” dedi Fatma Seher. “Sen yirmi adım önden yürü. Kuşkulu bir ses duyarsan sopayı kaldır. Kadir, Ömer; aranızda beşer adım bırakın, çalıya sürtünmeyin.”
Samanlığın köşesinde bekleyen Topkapılı Pire Mehmet kasketini düzeltip gülümsedi: “Tel kesme makasını hazırladım abla, gecikme ki gece yarısı trenin tekerine çomağı zamanında sokalım.” Yine de gözleri Recep’in yere eğik başından bir anlığına şüpheyle geçti.
Fatma Seher eyerin üstünden hem Pire Mehmet’e hem Laz Tahsin’e son emrini bıraktı: “Ben dönmeden kimse ateş yakmasın, sis dağılırsa duman görünür. Hava kararır kararmaz öncü kolu üst kayalıklara çıkarın, hazır beklesin.”
Hemen yanında duran Laz Tahsin ise hiç gülümsemiyordu. Yolun kenarına yürüyüp iri elini kaldırdı. “Akşam ezanında dönmezsen peşinden ineriz abla!”
“Gerek kalmaz,” dedi Fatma Seher dönüp bakmadan, ve kısrağını hafifçe mahmuzladı.
En önde sopasını ıslak taşlara dokunduran Kılavuz Recep, on adım gerisinde beyaz kısrağının üstünde dimdik oturan Fatma Seher, onların ardında tüfeklerini göğüslerine yaslamış Kadir ile Ömer yokuş aşağı patikaya girdi. Dört gölge, beyaz kısrağın ıslak çakıllarda çıkardığı düzenli nal sesleriyle birlikte yoğun sisin içine girip kayboldu.
Avluda kalan Yeğeni Fatma bir süre daha o süt rengi duvarın önünde kımıldamadan durdu. Nal sesleri kestane ağaçlarının arasında yavaşça silinirken, soğuk bir rüzgârla kopan sarı bir kestane yaprağı süzülüp genç kızın ayağının dibine düştü. Laz Tahsin iri avuçlarını birbirine sürtüp karanlıklaşan vadiye baktı; göğsünün içinde açıklayamadığı ağır bir sıkıntı çöreklenmişti.
Aşağıda, kuru dere geçidinin iki yanındaki adam boyu ıslak kayalıkların arkasında ise ölümcül bir sessizlik vardı.
Sis geçidin içine bir kuyu gibi dolmuş, yosunlu taşlar ve dikenli böğürtlen çalıları çiy damlalarıyla parlıyordu. Kayalıkların gerisinde, ıslak toprağa göğüslerini yapıştırarak gizlenmiş Yüzbaşı Nikolaos’un yirmi seçme askeri yarım saattir tek bir taş bile oynatmadan, nefeslerini tutarak bekliyordu. Tüfeklerin soğuk çelik namlularına sisin ince nemi oturmuştu. Sağ yamacın biraz gerisinde, büyük bir kaya kütlesinin gölgesinde paltosunun yakasını kaldırmış Nikolaos duruyordu; cilalı çizmelerinin ucuna bulaşan ince çamura bile bu kez aldırmamıştı. Yanında soğuktan ve gerginlikten dişleri birbirine vurmamak için çenesini sıkan Tercüman Aleko’nun nefesi sisin içinde beyaz buhara karışıyordu.
Nikolaos cep saatini çıkarıp kadranına baktı, kapağını çıt çıkarmadan kapattı ve yanındaki onbaşıya alçak, buz gibi bir sesle son kez fısıldadı:
“Emrimi unutmayın. Önce atı durdurun, yolu kesin. Kadının göğsüne sıkan olursa divanıharbe çıkar. Onu sağ istiyorum.”
Onbaşı başını eğip kayalıklardaki askerlere el işareti verdi. Yirmi seçme asker, tüfeklerinin sürgülerini çoktan çekmiş, parmakları soğuk tetik korkuluklarının kenarında kımıldamadan duruyordu. Yukarıdan henüz hiçbir ses gelmiyordu; ama geçidin bütün kayaları, bütün çalıları ve yirmi sessiz namlu, nefesini tutmuş, yalnızca süt rengi sisin içinden beyaz bir atın belirmesini bekliyordu.