“Anadolu’daki Kara Fatmaların En Güçlüsü Benim”

Yüzbaşı Nikolaos, esirini gece karanlığında gizlice içeri sokabilirdi; ama bunu bilerek yapmadı.
Dün akşamüstü Kuru Dere Geçidi’nden İzmit’e indiklerinde hava çoktan kararmış, yağmur körfez üstünden şehre eğik bir perde gibi inmişti. İstese esirini liman arkasındaki ara sokaklardan, yan kapıdan sessizce tütün deposunun bodrumuna indirebilir, sabaha kadar ilk sorguyu bile bitirebilirdi. Ama Nikolaos’un çizmelerinin burnunda hâlâ geçitteki çamurun ve o çamura tükürülmüş koyu kanın izi vardı. Gece yarısı karargâhın arka muhafız odasında esirini bekletirken kendi çizmelerini bizzat bir erle sildirmiş, sabahın dokuzunu beklemişti. Bu iş karanlıkta bitecek sıradan bir yakalama değildi; bir efsanenin, bütün şehrin gözü önünde boğulması gerekiyordu.
Ertesi sabah saat dokuzda, yağmurun yeni dindiği serin bir İzmit sabahında, sekiz süngülü askerin ortasında Fatma Seher’i şehrin ana çarşısından geçirtti.
Taş kaldırımlar hâlâ ıslaktı. Kiremitlerden sızan son damlalar oluklardan taşlara düşüyor, körfezden vuran tuzlu rüzgârla ıslak kömür, taze hamur ve yanık odun kokusu dar sokaklara yayılıyordu. Güneş bulutların ardındaydı; şehrin üstünde kurşun rengi, gergin bir aydınlık duruyordu.
Fatma Seher’in elleri ağır demir bir zincirle önden bağlanmıştı. Bileklerini saran kelepçenin soğuk halkaları kemiğine oturuyor, her adımda kısa baklalar birbirine çarpıp madeni, tok bir ses çıkarıyordu. Üzerinde dün akşamki çamurlu yün cepkeni vardı; sağ eteği kurumuş çamurla sertleşmiş, sol omuz dikişi kayaya çarptığı yerden yırtılmıştı. Siyah başörtüsü sıkıca bağlıydı ama alnının kenarından hafifçe kaymış, şakağındaki yarıktan sızan kan yanağında koyu bir çizgi hâlinde kurumuştu. Dudakları susuzluktan çatlamış, çamurlu çizmeleri geceki nemden ağırlaşmıştı.
Yürüyüş düzenini bizzat Nikolaos kurmuştu. En önde iki, sağda ve solda üçer süngülü asker; üç adım geride ise ütülü haki paltosu, cilalı çizmeleri ve eldivenli sağ elini tabanca kılıfına dayamış hâlde Nikolaos yürüyordu. Hemen yanında, yakasını rüzgârdan korumak için kaldırmış Tercüman Aleko vardı; adımları yüzbaşıya yetişmek için kısa ve tedirgindi.
Nikolaos’un hesabı basitti: Halk, dağda efsaneleşen “Kara Fatma”yı yenilmiş, başı öne eğik ve aciz hâlde görecek, direniş umudu bir sabah içinde sönecekti. Kabakçı’dan beri kahvehanelerde büyüyen, köylerde umut diye taşınan o ad, bu sabah ıslak arnavutkaldırımlarında ezilecekti.
Ama çarşı boyunca yürüdükçe hesap tersine döndü.
Önce demirciler ve nalbantlar sırasından geçtiler. Kömür ocaklarının kızıl ışığı yarı açık kapılardan sokağa vuruyor, yanık at toynağı ve kızgın demir kokusu soğuk havaya karışıyordu. Askerlerin ritmik çizme sesleri taşta yankılanınca, tezgâh başındaki başlar aynı anda sokağa çevrildi.
Fatma Seher ne başını yere eğdi ne de çamurlu çizmeleriyle tek bir kez sendeledi.
Su birikintilerinin etrafından dolanmadı; doğrudan yürüyüp geçti. Zincirli ellerini göğsünün hizasında sabit tutmuştu; sanki bileğindeki demir bir utanç bağı değil, düşürmemesi gereken ağır bir emanetti. Çenesi hafifçe yukarıda, gözleri ne askerlere ne de kaldırımlara kaçıyordu; doğrudan ileriye, çarşının sonundaki taş karargâhın yükseldiği yöne bakıyordu.
Nalbant dükkânının eşiğinde duran genç çırak, elindeki çekici yavaşça örsün kenarına bıraktı. Kızgın nalın üstünden ince bir duman yükseliyordu ama oğlan ocağa dönmedi; kolları iki yanında, gözleri o ufak tefek, dik omuzlu kadının yüzüne kilitlenmiş hâlde kalakaldı. Yanındaki bakırcı ustası başındaki kasketi çıkarıp göğsüne bastırdı.
Kafilenin geçtiği sokak boyunca garip, ağır bir sessizlik yayıldı.
Yarı aralık kepenklerin arkasından bakan yaşlı bakkallar, cumbaların kafeslerinden bakan kadınlar suskundu; kimse sesini çıkaramıyordu ama kimsenin yüzünde korku da yoktu. Ne bir alaycı fısıltı duyuldu ne de dükkânın içine kaçan oldu. Tam tersine, yarı kapalı duran birkaç kepenk birkaç parmak daha aralandı. Çarşı meydanına yaklaştıklarında, taş çeşmenin yanında duran yaşlı bir kadın sırtını duvara verip gözlerini Fatma Seher’e dikti; dudakları kıpırdadı, fısıltıyla dua okuyup elini yüzüne sürdü. Yanında duran küçük bir çocuk annesinin eteğini çekiştirdi; kadın oğlanın elini sıktı ama gözünü kafileden ayırmadı. Karşı sıradaki küçük kahvehanenin buğulu camının arkasında oturan üç yaşlı adam, önlerindeki ince belli çay bardaklarını masaya bırakıp tek kelime etmeden ayağa kalktı; kapının eşiğinde duran ocakçı elindeki maşayı indirip başını hafifçe eğdi.
Fatma Seher’in şakağı her adımda nabız gibi zonkluyordu; sol omzundaki ezik ıslak yün değdikçe sızlıyordu. Ama çarşının bu sessizliğini sırtında sıcak bir rüzgâr gibi hissetti. Bir şehir bazen sustuğu zaman daha yüksek sesle konuşurdu. Göz ucuyla çeşme başındaki yaşlı kadına baktı; kirpikleri bile titremeden belli belirsiz bir baş selamı verip yürümeye devam etti.
Üç adım geride yürüyen Nikolaos, bu ağır sessizlikten huzursuz oldu.
Başlangıçta halkın korkudan donduğunu sanmıştı. Ama elli adım sonra yüzlerdeki ifadenin korku olmadığını anladı. Bu, yenilmiş bir hayduda bakış değildi; bu, bir alay komutanının geçit törenini izleyen bir halkın vakur sessizliğiydi. Pencerelerden inen yüzlerce sessiz bakış, sanki esirin üstüne değil, onu çevreleyen sekiz süngülü askerin ve kendi ütülü üniformasının üstüne çökmüştü. Nikolaos’un ensesinde ince bir ter yürüdü. Kendi çizmelerinin ıslak taşta çıkardığı ses bile kulağına fazla gürültülü geliyordu.
Yanındaki Aleko’nun da rengi kaçmıştı; kepenklerin ardındaki gölgelere bakmamaya çalışarak başını eğmiş, adımlarını sıklaştırmıştı.
Nikolaos’un çenesi gerildi. Askerlere Rumca bağırdı: “Hızlı yürütün! Durmayın!”
Sesi dar çarşıda çiğ bir yankı bıraktı. Sağda yürüyen iri bir nefer, emri alır almaz tüfeğinin dipçiğini Fatma Seher’in omzuna doğru uzatıp onu hızlandırmak istedi.
Fatma Seher yürüyüşünü bozmadı ama başını tek bir keskin hareketle sağa çevirip askerin gözlerinin içine baktı. Bakışında öfkeden çok soğuk, ölçülü bir küçümseme vardı. Genç asker bir an bocaladı, tüfeğinin ucunu dokundurmadan geri çekti ve adımlarını hızlandırıp önüne baktı. Nikolaos bu anı gördü; dişlerini sıktı.
Çarşının sonunda deniz kokusu keskinleşti. Liman yolunun hemen kenarında, kalın kesme taş duvarları ve yüksek pencereleriyle eski tütün deposu yükseliyordu. Demir kapının iki yanında süngülü nöbetçiler duruyor, üst kat pencerelerinden birinde Yunan bayrağı ıslak rüzgârla ağır ağır dalgalanıyordu.
Ağır demir kapı gıcırtıyla içeri çekildi. Kafile taş avluya girer girmez kapı arkalarından gürültüyle kapandı; çarşının sessizliği dışarıda kaldı. Fatma Seher’in burnuna yıllanmış tütün tozu, ıslak kireç, kömür dumanı ve deri kayış kokusunun karıştığı keskin bir karargâh havası çarptı.
Nikolaos, bodruma inen yan merdivenlere bakmadan doğrudan ana binayı işaret etti.
“Yukarı,” dedi soğuk bir sesle. “Komutan görmek istiyor.”
Üst kata çıkan geniş ahşap merdivenler ıslak çizmelerin altında gıcırdıyordu. Her basamakta zincir hafifçe şıngırdıyor, koridorda evrak taşıyan emir erleri o sesi duyunca duvar dibine çekilip sessizce izliyordu. Yukarı katta rutubet kokusu yerini yanan kömür sobasının kuru sıcaklığına, koyu tütün dumanına ve kolonya kokusuna bırakmıştı. Kapalı odalardan birinden tekdüze bir daktilo tıkırtısı, diğerinden harita başında tartışan subayların boğuk Rumca sesleri sızıyordu.
İki asker koridorun sonundaki çift kanatlı yüksek kapıyı çaldı. İçeriden kalın, buyurgan bir ses gelince kapıyı açıp Fatma Seher’i doğrudan geniş komutanlık salonuna soktular.
Salonda yüksek pencerelerden gri bir ışık süzülüyordu. Yağmur bulutlarının altındaki körfez, camların gerisinde kurşuni görünüyordu. Karşı duvarda, İzmit’ten Samanlı sırtlarına ve Kandıra yoluna kadar bölgeyi gösteren kocaman bir askerî harita asılıydı; Kabakçı, Oğulpaşa ve demiryolu hattı boyunca kırmızı ve mavi başlıklı iğneler saplanmıştı. Uzun meşe masanın arkasında, kır saçlı, göğsü madalyalı bölge komutanı oturuyordu; kalın kaşlarının altındaki sert bakış, yıllarca emir vermeye alışmış kibirli bir subaya aitti.
Sağında Yüzbaşı Nikolaos, solunda ise elinde küçük siyah not defteri ve kurşun kalemiyle Tercüman Aleko ayakta duruyordu. Pencere kenarında üç genç Yunan subayı daha vardı; hepsi meraklı ve eğlenen gözlerle kapıdan girene bakıyordu.
İki asker Fatma Seher’i masanın beş adım önüne getirip bıraktı, sonra geri çekilip esas duruşa geçti. Fatma Seher’in çamurlu çizmelerinin altında, cilalı ahşap parkede iki koyu ıslak iz kaldı. Dağın çamuru, işgal karargâhının en temiz salonuna kadar girmişti.
Bölge komutanı, önündeki Kabakçı raporundan başını hemen kaldırmadı. Birkaç saniye daha kâğıtların üstünde gezinen parmağını durdurdu; satırların arasında altı kırmızı kalemle çizilmiş rakamlar duruyordu: yirmi beş kişilik çeteden yirmi bir kayıp, gece yarısı sisin içinden inen beyaz atlı gölge ve sağ kurtulanların ifadelerinde abartıldıkça büyüyen “dev gibi bir haydut” tarifi. Komutan dolma kalemini bıraktı. Sonra yavaşça başını kaldırıp karşısındaki kadına baktı.
O an salondaki hava değişti.
Komutanın yüzünde önce belirgin bir şaşkınlık, ardından inanmaz, alaycı bir gülümseme belirdi. Gözlerini kısıp yanındaki Nikolaos’a kısa, sorgulayan bir bakış attı. Nikolaos’un çenesi belli belirsiz kasıldı ama duruşunu bozmadı.
Komutan sandalyesinden kalkıp masanın etrafından dolandı; çizmelerinin sert topuk sesleri salonda yankılandı. Gelip Fatma Seher’in tam karşısında, iki adım ötesinde durdu.
Aylardır askerlerinin dilinde dev gibi büyüyen, yirmi beş kişilik çeteyi dağıtan, köyleri savunan liderin omzu kendi göğsüne bile gelmiyordu. Karşısında duran, ince bilekli, ufak tefek, çamurlu yün cepkeni sırtına hafifçe bol gelen, şakağı kan kurumuş bir Anadolu kadınıydı.
Komutan, ellerini arkasında birleştirip başını hafifçe yana eğdi. Dudaklarının kenarındaki alay belirginleşti; Aleko anında çevirdi:
“Kara Fatma?”
Fatma Seher tek kelime etmedi; gözlerini komutanın gözlerinden ayırmadı. Ne bir öfke kıpırtısı vardı yüzünde ne de çekingenlik.
Komutanın gülümsemesi genişledi. Bu sessizliği korku sandı. Bir adım daha yaklaştı; kolonya ve sert tütün kokusu Fatma Seher’in yüzüne vurdu. Sesi biraz daha yükseldi:
“Kara Fatma! Gerçekten Kara Fatma sen misin?”
Aleko cümleyi çevirirken komutanın alaycı tonunu taklit etmeye çalıştı, ama Fatma Seher’in kıpırdamayan koyu gözlerine bakınca son kelimesi hafifçe zayıfladı.
Pencere kenarında duran genç Yunan subaylarından biri —bıyıkları yeni terlemiş, ince yüzlü bir teğmen— dayanamayıp kısık bir kıkırtı çıkardı. Yanındaki arkadaşına bakıp başını iki yana salladı.
Komutan bu kıkırtıdan güç aldı. Bu kez üçüncü kez, açıkça küçümseyen bir tonda tekrarladı:
“Bütün bir alayı oyalayan Kara Fatma bu ufak tefek kadın mı?”
Nikolaos’un yüzü gerildi; çünkü bu alay yalnızca karşısındaki kadını değil, onu yakalamak için haftalar harcayan kendi istihbarat şubesini de küçültüyordu.
Fatma Seher tam o saniyede kımıldadı.
Acele etmedi. Zaten hiç eğmediği başını dik tutarak omuzlarını hafifçe geriye çekti ve zincirli iki elini ağır ağır göğüs hizasına kaldırdı.
Şıngır…
Kalın demir halkaların birbirine sürtünüp çıkardığı soğuk, sert ses, yüksek tavanlı salonda bıçak gibi yankılandı. Genç subayın gülüşü dudaklarında dondu. Aleko’nun not defterinin üstündeki kalemi durdu.
Fatma Seher’in sesi, ufak tefek bedeninden beklenmeyecek kadar gür, tok ve sarsılmaz çıktı; salonun dört duvarına vurup geri döndü:
“Anadolu’daki Kara Fatmaların en güçlüsü benim!”
Söz, Türkçenin ağırlığıyla odanın ortasına taş gibi düştü.
Aleko bir saniye yutkundu; bu cümleyi çevirirken sesi hafifçe titredi.
Salonda nefes alan kimse yokmuş gibi bir sessizlik çöktü. Pencere kenarındaki teğmen istemsizce bir adım geriledi. Komutanın yüzündeki alay bir anda silindi; kaşları çatıldı, gözleri kısıldı. Karşısındaki kadının boyu hâlâ kendi göğsüne gelmiyordu ama o kısacık sessizlikte salondaki en büyük gölge birdenbire Fatma Seher’in arkasında büyümüştü.
Komutan, karşısında durmaya devam ederse bu sessiz düelloda ezileceğini sezdi. Sert bir dönüşle masasına geri yürüdü. Koltuğuna oturmadan sağ elini sertçe raporların üstüne vurdu; kâğıtlar hışırdadı, kalem masada yuvarlandı.
Başını kaldırıp doğrudan Yüzbaşı Nikolaos’a döndü. Sesi artık soğuk ve acımasızdı:
“Bu kadının dilini kesecek kadar kibirli olduğunu görüyorum Nikolaos. Ama kibir, taş bodrumda üç gün dayanır. Onu aşağı indirin. Oğulpaşa’daki müfrezenin tam yerini, silah sayısını ve Ankara’yla kim üzerinden haberleştiklerini öğrenmeden gün yüzü görmeyecek. İster beş gün sürsün, ister yirmi gün… bu kadını kıracaksın.”
Son sözler salonda hem esire hem de Nikolaos’un rütbesine yönelmiş bir tehdit gibi asılı kaldı.
Nikolaos topuklarını birbirine vurup selam verdi. “Emredersiniz efendim.”
Yüzbaşının gözleri bir anlığına Fatma Seher’e kaydı; dün geçitteki kibri gitmiş, yerine soğuk, kişisel bir hırs yerleşmişti. Askerlere başıyla işaret verdi.
İki asker öne çıkıp Fatma Seher’in kollarına girdi. Fatma Seher boş yere direnmedi. Kapıya dönerken gözü yalnızca bir saniye karşı duvardaki büyük haritaya takıldı: Oğulpaşa sırtına saplanmış kırmızı iğneyi gördü; Servetiye’nin yukarısındaki sık ormanlık hat ise bomboştu.
Yetişin çocuklar, dedi içinden.
Sonra zincirin soğuk şıngırtısıyla ağır kapıdan çıkıp merdivenlere yöneldi. Arkasında, yüksek tavanlı salonda bir süre kimse konuşamadı; cilalı parkenin üstünde ise yalnızca iki çamurlu çizme izi kalmıştı.
Aynı saatlerde, on beş kilometre yukarıda, Oğulpaşa sırtlarındaki sık orman karargâhında fırtına öncesi bir sessizlik vardı.
Gece yağan yağmur toprağı çamura çevirmiş, yaşlı kestane ve meşe dallarından hâlâ ağır damlalar düşüyordu. Sık ağaçların arasına gizlenmiş eski taş samanlığın önündeki ocak sabaha karşı yakılmış, dumanı aşağıdan görünmesin diye üstüne yeşil gürgen dalları siper edilmişti. Ama bu sabah kimsenin çaya da çorbaya da iştahı yoktu.
Saat dokuzu geçiyordu. Dün akşamüstü Kuru Dere Geçidi’ne cephane yolunu gözetlemeye inen Fatma Seher ile iki gencin gün ağarırken dönmüş olması gerekirdi.
Laz Tahsin, taş samanlığın eşiğinde oturmuş, bakır matarasının kapağını sıkarken gözünü orman içi patikadan ayırmıyordu. Gür koyu sakalı yağmur neminden ağırlaşmış, koyu Karadeniz başlığının ucu sol omzuna düşmüştü. Birkaç adım ilerisinde, kütüğün üstüne oturmuş Topkapılı Pire Mehmet, kasketini kaşlarına eğmiş, bileği taşıyla kasaturasının ağzını sürtüyordu.
“Geciktiler,” dedi Pire Mehmet, başını kaldırmadan. Normalde böyle bekleyişlerde bir İstanbul hikâyesi açar, gençleri güldürürdü; bu sabah sesi kısaydı. “Geçit çamurdur, atın nalı kaymıştır, yol uzatmıştır abla… değil mi Tahsin?”
Laz Tahsin cevap vermedi; yalnızca gözlerini sisin örttüğü alt sırtlara kıstı.
Samanlığın yanındaki çadırın önünde ise Yeğeni Fatma duruyordu. On sekiz yaşındaydı; koyu desenli başörtüsünü boynunun altından sıkıca bağlamış, yün yeleğini geçirmişti. Önündeki bez torbada temiz sargı bezlerini ve teyzesinin geride bıraktığı yedek mavzerin yağlı bezini düzenliyor, ama her birkaç saniyede bir elini durdurup aşağıdan gelecek bir nal sesi dinliyordu. O beyaz kısrağın nefesini yüz adım öteden tanırdı. Bugün orman tuhaf biçimde suskundu.
Samanlık çevresindeki on beş kadar müfreze neferi alçak sesle konuşuyor, tüfek kayışlarını yokluyordu. Bekleyiş uzadıkça gerginlik sis gibi çadırların arasına siniyordu.
Birden aşağı sırtlardaki nöbetçi kulübesinin önünden sert bir ses yükseldi:
“Geliyorlar! Koşarak geliyorlar!”
Laz Tahsin bir hamlede kalktı. Pire Mehmet kasaturasını kınına sokmadan fırladı. Yeğeni Fatma elindeki sargı bezini bırakıp iki adım öne atıldı.
Ama patikadan çıkan ne beyaz kısraktı ne de ablanın dimdik gölgesiydi.
Nöbetçi kulübesinin önünden, böğürtlen çalılıklarını yara yara koşarak gelen iki genç —Kadir ve Ömer— çamura bulanmış dizleriyle meydana fırladılar. Yüzleri diken çizikleriyle kanamış, göğüsleri körük gibi inip kalkıyordu. Laz Tahsin’in üç adım önünde dizlerinin üstüne çöktüler.
Soluk soluğa haberi verdiklerinde, Laz Tahsin’in elindeki matara parmaklarından kayıp yere düştü. Bakır kap taşların üstünde yuvarlandı, yarı gevşek kapağından berrak su kara çamura döküldü.
“Recep bizi sattı!” diye bağırdı Kadir, yüzü çamur ve çizik içindeydi. “Kuru dere geçidinde iki yandan sardılar! Abla’nın beyaz atını vurdular! Bize ‘Koşun, karargâhı yukarı taşıyın’ diye emretti… kendi tek başına geçidi tuttu. Onu sağ aldılar!”
Ömer başını öne eğmiş, çamurlu yumruklarıyla toprağa vuruyordu. “Bırakmayalım dedik Tahsin Ağabey…” diye inledi, sesi hıçkırığa boğularak. “‘Emirdir!’ diye kükredi üstümüze, kayanın üstündekileri ateşle bastırıp bizi çalılığa sürdü! Sürgüsü kilitlendi, dipçikle dövüştü… Yukarı tırmanırken gördüm, dipçikle başına vurup aldılar ablayı…”
Meydandaki bütün sesler bir anda kesildi.
Müfrezedeki yeni gönüllülerden ikisi bembeyaz yüzlerle birbirine baktı; birinin elindeki odun yere düştü. “Kara Fatma’yı aldılar…” diye boğuk bir fısıltı dolaştı. Bir an için bütün dağ karargâhının direği ortadan kırılmış gibi bir boşluk çöktü.
Yeğeni Fatma bir çığlık atıp ayağa fırladı.
“Teyze!”
Dizleri bir an boşalacak gibi oldu, gözlerinden iki iri damla yanaklarına indi. Ama gözyaşını hemen kolunun tersiyle sildi. Bakışı şaşılacak kadar sertleşmişti. Dönüp çadırın yanındaki yedek mavzeri eline aldı; sanki o soğuk demiri bırakırsa teyzesinden bir parçayı daha kaybedecekmiş gibi göğsüne bastırdı.
Topkapılı Pire Mehmet ise bir saniye bile durmadı.
Yüzündeki bütün renk çekilmişti. Gözleri kararmış hâlde çadırdan tüfeğini ve çapraz deri fişekliğini kapıp dışarı fırladı; kasketi başına eğri oturmuş, göğsü öfkeden inip kalkıyordu.
“Yürüyün!” dedi Pire Mehmet, sesi öfkeden çatlamıştı. “İzmit’e iniyoruz! Bu gece o tütün deposunu başlarına yıkıp ablayı alacağız!”
İstanbul’dan beri yanında olan iki genç nefer tüfeklerinin sürgüsünü çekip Pire Mehmet’in yanına geçti. Kadir bile kalkmaya çalıştı. “Ben de gelirim Mehmet Ağabey, yolu biliyorum!”
Pire Mehmet patikaya doğru iki sert adım attı. Öfkesi aklının önüne perde çekmişti; aşağıda onu neyin beklediğini değil, yalnızca geçitte yalnız bıraktığı ablasının çamurdaki yüzünü görüyordu.
Tam o anda Laz Tahsin ileri atıldı.
İri gövdesiyle Pire Mehmet’in önüne duvar gibi dikildi. Geniş, nasırlı eliyle Pire Mehmet’in omzundan kavrayıp onu olduğu yerde mıhladı. Mehmet ileri yüklenmek istedi ama Tahsin’in eli kaya gibi ağırdı; kıpırdatamadı.
“Bırak beni Tahsin!” diye bağırdı Pire Mehmet. “O köpeklerin elinde bir gece bile bırakamayız!”
“Aklını başına topla Mehmet!” diye kükredi Tahsin. Sesi ormanı sarstı; arkadaki neferler dondu. “Aşağıda koskoca garnizon var, makineli tüfek var! Şimdi öfkeyle inip ateş açarsak, onlar daha biz kapıya varmadan ablayı içeride kurşuna dizerler!”
Tahsin’in yüzü Pire Mehmet’inkinden bir karış uzaktaydı. İri adamın gözlerinde de aynı yangın vardı; ama onun üstünde, dağılmak üzere olan bir birliği ayakta tutmak zorunda olan bir komutan yardımcısının soğuk ağırlığı duruyordu.
Pire Mehmet silkindi ama Tahsin’in gözlerindeki acı gerçeği görünce durdu. Omuzları bir parmak çöktü.
“Ne yapacağız peki Tahsin?” dedi sesi boğuk ve çaresizdi. “Eli kolu bağlı oturup ablayı asmalarını mı bekleyeceğiz?”
“Beklemeyeceğiz,” dedi Laz Tahsin, sesi kısık ama çelik gibiydi. Meydandaki bütün neferler duysun diye başını hafifçe çevirdi. “Önce ablanın dediğini yapıp karargâhı Servetiye’nin yukarısına çekeceğiz; çünkü Recep bu sırtı biliyor. Bu gece ya da yarın sabah Yunan bölüğü bu samanlığa baskına çıkar. Burada kalırsak hepimiz ölürüz, abla da boşuna kendini feda etmiş olur.”
Pire Mehmet dişlerini sıktı ama başıyla çok hafif onayladı.
Laz Tahsin gözlerini yeniden onun gözlerine dikti: “Sonra sen sivil kıyafetle şehre ineceksin. Ablayı hangi binada, kaç nöbetçiyle tuttuklarını öğreneceksin. Bir gedik bulduğumuz anda inip alacağız. Ama önce… ablanın bize güvendiği gibi biz de ona güveneceğiz. O kolay kırılmaz.”
Kalabalığın arka sırasından, Kabakçı baskınından sonra müfrezeye katılmış yaşlıca bir köylü gönüllü öne doğru çekingen bir adım attı; sesi tedirgindi: “Abla onların elindeyken yukarı çekilip ne yapacağız Tahsin Ağabey? Dağılırsak yarın köyleri yine yakarlar…”
“Kimse dağılmıyor!” dedi Laz Tahsin, iri elini kendi tüfeğinin dipçiğine vurarak. “Abla dağa bir başkasının hatırına çıkmadı, biz de tek bir günlüğüne silah kuşanmadık. Yukarı çekilmek kaçmak değil, nefes alıp yeniden vurmak için mevzi tutmaktır. Bu müfreze onun dönüşünü eksiksiz bekleyecek.”
Meydanda derin bir soluk alındı. Yeğeni Fatma öne doğru bir adım attı; yüzü solgundu ama sesi temiz çıktı: “Tahsin Dayı doğru söylüyor. Teyzem ‘Karargâhı taşıyın’ diye emir gönderdiyse, bizi yukarıda sağlam bilmek istiyor.”
Laz Tahsin genç kıza kısa, takdir eden bir bakış attı, sonra ellerini birbirine vurdu:
“Haydi! Oyalanmak yok! Ateşi toprakla örtün, tek bir kor kalmasın, külleri dağıtın. Cephane sandıklarını katırlara sarın, samanlıkta bir çivi bile bırakmayın. Kadir, Ömer — yüzünüzü yıkayıp birer tas su için, yarım saate yola çıkıyoruz.”
Donup kalmış karargâh bir anda canlandı. İki gönüllü ocağın üstüne ıslak toprak atıp ateşi boğdu. Üç nefer samanlıktaki cephane sandıklarını çıkarıp katırların semerlerine sarmaya başladı. Az önce korkudan gözleri büyüyen genç köylüler bile Tahsin’in sarsılmaz sesini duyunca yükün bir ucundan tuttu.
Topkapılı Pire Mehmet, çadırın köşesinde çapraz fişekliğini çıkardı, mavzerini yağlı çuvala sarıp Yeğeni Fatma’ya uzattı.
“Buna iyi bak kızım,” dedi alçak sesle. “Ablanın yedek mavzerinin yanına koy. Ben şehirde elimde tüfekle gezemem; yalnızca kamamı saklarım.”
Yeğeni Fatma iki tüfeği birden sımsıkı tuttu. “En küçük bir iz bulduğunda haber gönder Mehmet Ağabey.”
Pire Mehmet eski bir köylü ceketiyle solmuş yün kasketi sırtına geçirirken gözleri aşağıda, sisin örttüğü İzmit körfezine kaydı.
“Bulacağım,” dedi dişlerinin arasından. “Yerin yedi kat dibine de koysalar, o duvarı bulacağım.”
Yarım saat geçmeden Oğulpaşa’daki taş samanlık bomboş kalmıştı. Ocağın yerinde yalnızca ıslak, soğumuş kül ve toprak izi vardı. Sis yeniden meşelerin arasından inip gidenlerin ayak izlerini örttü.
İzmit’te akşam erkenden çöktü. Bulutlu gökyüzü körfezin üstünde siyaha dönerken, eski tütün deposunun kalın duvarları gün boyu topladığı soğuğu içeri kusmaya başladı.
Fatma Seher’i komutanlık salonundan çıkardıktan sonra saatlerce penceresiz bir muhafız odasında ayakta beklettiler; ne su verdiler ne bir lokma ekmek. Hava kararınca Yüzbaşı Nikolaos’un emriyle iki iri asker gelip onu binanın en dip ucundaki dar taş merdivenlerden aşağı indirdi.
Merdivenler nemden kaygandı. Her basamakta yukarıdaki soba sıcaklığı geride kalıyor, yerini yıllanmış küflü tütün, ıslak kireç, deniz yosunu ve pas kokusu alıyordu. Koridorun tavanındaki tek gaz lambasının sarı ışığı, duvarlardaki rutubet lekelerini kara gölgeler gibi büyütüyordu.
Taş merdivenlerin sonundaki ağır, demir kuşaklı ahşap kapı paslı menteşelerinin keskin gıcırtısıyla açıldı.
İki asker, Fatma Seher’i karanlık, buz gibi bir taş hücreye itti.
Fatma Seher ıslak taş zeminde bir adım sendeledi ama düşmedi; omzunu hafifçe döndürüp dengesini korudu. Askerlerden biri gaz fenerini eşikte tutarken diğeri yaklaştı. Zincirini çözmediler; yalnızca kollarının hareketini daha da daraltmak için bileklerindeki demir halkaların arasından kalın, kısa bir urgan geçirip iki kez doladı, sıkı bir kördüğüm attı. Kaba kendir ipi soğuk demire sürtünerek bileklerinin etini sıktı.
Asker geri çekilirken Rumca alçak bir şey homurdandı. Fener geri çekilince hücredeki sarı ışık hızla daraldı.
Kapı gürültüyle kapandı. Dışarıdan kalın demir sürgünün tok sesi taş duvarlarda yankılandı.
Tak.
Zifiri karanlık çöktü.
Birkaç saniye yalnızca kendi nefesinin ve bileklerindeki demirin ağırlığı vardı. Sonra kulakları hücrenin seslerini seçmeye başladı. Hücre üç adım eninde, dört adım boyundaydı. Duvarlardan deniz rutubeti sızıyor, dip köşede bir yerden tekdüze bir su damlası taş zemine düşüyordu.
Tıp…
Üç saniye sessizlik.
Tıp…
Tavana yakın, iki el genişliğinde, paslı demir parmaklıklı tek bir dar mazgaldan yalnızca gri, cılız bir ışık şeridi içeri uzanıyordu. Işık zemine bile değmiyor, karşı duvarın üst taşlarına vurup sönüyordu.
Fatma Seher yere çökmedi.
Karanlığa gözü alışana kadar birkaç dakika ayakta, kıpırdamadan durdu. Şakağındaki dipçik yarası nabzıyla birlikte zonkluyordu; dün öğleden beri karnı açtı, üstü hâlâ ıslaktı, sol omzundaki morluk kollarını kıpırdattıkça sızlıyordu. Ama zihni berraktı.
Korku, insanın gözünü kapatan bir sisti; Fatma Seher o sisin içine girmezdi. Kendini bir esir gibi değil, yabancı bir araziye düşmüş bir keşif kolu komutanı gibi düşündü. Burada öfkeyle harcanacak tek bir damla gücü yoktu.
Gözleri karanlığın içindeki gri çizgileri seçmeye başlayınca, zincir şıngırtısını en aza indirmek için iki bileğini gergin tutarak yavaşça hücrenin dört duvarını adımladı.
Üç adım enine, dört adım boyuna. Kapının solundaki duvar kalın harçla sıvalıydı; karşı duvar ise iri kesme taşlarla örülmüştü ve aralarından buz gibi nem sızıyordu. Köşede devrilmiş, tahtaları rutubetten şişmiş boş bir tütün sandığı vardı. Ayağının ucuyla yokladı; ağırdı, oynamadı bile.
Başını kaldırıp yukarıdaki dar mazgalın yüksekliğini göz kararı ölçtü: boyunun iki katına yakındı ve paslı parmaklıklar aralığı üçe bölüyordu — bir omuz oradan sığmazdı. Ama mazgal iki işe yarardı: dışarıdan sızan ışığın rengiyle zamanı ölçmeye, bir de yön bulmaya. İnce hava akımı tuz kokuyordu; demek ki o duvar körfeze bakıyordu. O hâlde merdivenler ve arka bahçe duvarı ters yöndeydi.
Tek tek zihnine kazıdı.
Ardından su damlasının düştüğü dip köşeye eğildi. Çömelip zincirli ellerini öne uzattı; duvar taşlarının kenarlarına parmak uçlarıyla dokundu. Çoğu nemden yuvarlaklaşmıştı ama en alttaki iri kesme taşın alt kenarına parmağı değdiğinde durdu.
Taşın kenarı bıçak sırtı gibi keskindi.
Fatma Seher birkaç saniye parmağını o keskin yontuda tuttu. Bileklerindeki demir halkaların arasına düğümlenmiş kalın kendir urganına baktı. İp yeniydi, eliyle çözmesi imkânsızdı; ama her gece sabırla o keskin taşa sürtülürse sonunda lif lif ayrılırdı.
Şimdi değil, dedi içinden. Önce düzeni öğren.
Ayağa kalkıp ağır ahşap kapının yanına geldi. Kulağını pervazla duvar arasındaki ince aralığa yaklaştırıp dışarıyı dinledi.
Kapının dışında iki nöbetçi vardı. Birinin adımları ağırdı; taş koridorda sekiz adım sola, sekiz adım sağa gidip geliyordu. İkincisi birkaç adım ötede bir iskemlede oturuyordu; ahşap bacaklar adam kıpırdandıkça gıcırdıyordu. Arada bir alçak sesle Rumca konuşuyorlardı. Bir ara kibrit çakıldı, tütün dumanının ince kokusu kapı altından hücrenin rutubetine karıştı. İskemledeki asker kuru kuru öksürdü, diğeri güldü.
Üst kattan ise tavan kirişlerinin arasından boğuk sesler süzülüyordu; sandalyeler çekiliyor, uzaktan çatal bıçak şıngırtısı ve subay kahkahaları geliyordu. Akşam yemeği saatiydi.
Fatma Seher her sesi, her aralığı bir harita gibi zihnine yerleştirdi.
Sonra devrilmiş tütün sandığının yanına geldi; sırtını soğuk taşa vererek oturdu. Dizlerini hafifçe topladı, bağlı ellerini dizlerinin üstüne koydu, yün cepkeninin yakasını çenesine doğru biraz daha çekti.
Birinci gece, dedi içinden.
Düşünceleri bir anlığına Kuru Dere Geçidi’ne, çamurda yatan beyaz kısrağına kaydı. Boğazında sert bir düğüm toplandı ama hemen yuttu. Yas, görev bittikten sonranın işidir, dedi kendine; şimdi yas zamanı değildi.
Kadir ile Ömer’in dağa ulaştığını biliyordu. Laz Tahsin’in karargâhı Oğulpaşa’dan kaldırıp Recep’in bilmediği sırtlara taşıyacağını da biliyordu. Pire Mehmet’in öfkeyle hemen inmek isteyeceğini, Tahsin’in ise o koca eliyle Mehmet’i durduracağını gözünün önünde görür gibiydi. Yeğeni Fatma’nın gözyaşını çabuk silip teyzesinin yedek mavzerine sarılacağından da emindi.
Onlar yukarıda sağ kaldığı sürece, burada kaybedilen hiçbir şey yoktu.
Şimdi yapması gereken tek şey vardı: konuşmamak, kırılmamak ve kapıdaki nöbetçilerin hata yapacağı o tek geceyi beklemek. Komutanın yukarıdaki sözü kulağında çınladı: Kibir taş bodrumda üç gün dayanır. Yanılıyorlardı. Onu ayakta tutan kibir değil, arkasında bıraktığı insanların ve bu toprağın ağırlığıydı.
Dışarıdaki koridorda iki nöbetçinin alçak sohbeti birden kesildi. İskemlenin ayakları taşta sürtünerek geri çekildi; oturan asker hızla ayağa kalktı, tüfeğinin kayışı duvara hafifçe çarptı.
Yukarıdan ağır, düzenli çizme sesleri taş merdivenlere doğru inmeye başladı. Her basamakta tok, ölçülü bir yankı bodrumun nemli tavanına vurup büyüyordu. Çizmelerin yanında daha hafif, telaşlı ikinci bir adım sesi ve metal bir fener kulpunun ince tıkırtısı duyuluyordu. Koridorun ucundan sarı bir ışık şeridi uzanıp kapı altındaki dar aralıktan içeri sızdı, ıslak taş zeminde ince bir çizgi gibi parladı. Dışarıda nöbetçilerin selam veren kısa Rumca sesleri ve Nikolaos’un soğuk, tek kelimelik emri işitildi.
Fatma Seher sırtını duvara biraz daha dikleştirdi, çenesini kaldırdı, gözlerini kapıya dikti.
İlk sorgu geliyordu.