Zaman Yönetimi ve Sınıf İçi Akademik Zamanın Etkili Kullanımı: Öğretmenler İçin Uygulama Rehberi

Bir dersin 40 dakika sürmesi, öğrencinin 40 dakika boyunca öğrendiği anlamına gelmez.

Zil çaldığında ders başlamış olabilir ancak öğrencilerin yerleşmesi, yoklamanın alınması, materyallerin hazırlanması, sınıfın sessizleşmesi ve önceki dersten kalan küçük sorunların çözülmesi sırasında dakikalar geçebilir.

Daha sonra öğretmen konuyu anlatmaya başlayabilir fakat öğrencilerin bir bölümü zihinsel olarak derse katılmamış olabilir.

Bu nedenle sınıf içinde zaman yönetimi denildiğinde yalnızca:

“Konuyu 40 dakikaya nasıl yetiştiririm?”

sorusunu düşünmek yeterli değildir.

Daha önemli soru şudur:

“Bu ders süresinin ne kadarında öğrenciler gerçekten anlamlı bir öğrenme etkinliği içinde?”

Etkili sınıf yönetiminin temel amaçlarından biri, öğrencinin öğrenme hedefiyle doğrudan ilişkili etkinliklerde aktif ve anlamlı biçimde geçirdiği zamanı artırmaktır.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin öğrenme-öğretme yaklaşımında da öğrencinin aktif katılımı, öğrenci merkezli etkinlikler, araştırma ve sorgulama süreçleri ile anlamlı öğrenme bağlamları öne çıkarılmaktadır.

Dolayısıyla sınıfta zamanı iyi kullanmak, öğretmenin daha hızlı konuşması değil; öğrenmeye ayrılan zamanı daha nitelikli hâle getirmesidir.

Ders Süresi ile Öğrenme Süresi Aynı Şey Değildir

Eğitimde zaman kavramını anlamak için farklı zaman türlerini birbirinden ayırmak yararlı olabilir.

Tahsis Edilmiş Zaman

Okul programında ders için ayrılan toplam süredir.

Örneğin bir dersin 40 dakika olması, o ders için tahsis edilmiş zamanın 40 dakika olduğu anlamına gelir.

Bu süre öğretmenin kontrolünde değildir.

Zil çaldığında başlar ve ders sona erdiğinde biter.

Ancak bu 40 dakikanın tamamı öğretim amacıyla kullanılamayabilir.

Öğretimsel Zaman

Ders süresinin gerçekten öğretim ve öğrenme etkinlikleri için kullanılan bölümüdür.

Örneğin;

• öğretmenin açıklama yaptığı,

• öğrencilerin soru çözdüğü,

• deney yaptığı,

• tartışmaya katıldığı,

• bir problem üzerinde çalıştığı

süre bu kapsama girer.

Yoklama, gereksiz bekleme, materyal arama veya uzun süreli düzen tartışmaları öğretimsel zamanı azaltabilir.

Akademik Öğrenme Zamanı

En değerli zaman dilimi ise öğrencinin öğrenme hedefiyle ilişkili bir görev üzerinde gerçekten çalıştığı ve bu göreve anlamlı biçimde katıldığı süredir.

Öğrencinin yalnızca masasında oturuyor olması yeterli değildir.

Örneğin öğrenci önündeki çalışma kâğıdına bakıyor ancak ne yapması gerektiğini anlamıyorsa fiziksel olarak görev başındadır fakat öğrenme açısından verimli bir süreç yaşamıyor olabilir.

Bu nedenle hedef yalnızca öğrenciyi meşgul etmek değildir.

Hedef:

Öğrenciyi öğrenme hedefiyle ilişkili, seviyesine uygun ve anlamlı bir görev içinde tutmaktır.

Zaman Yönetimi Neden Sınıf Yönetiminin Bir Parçasıdır?

Sınıfta zaman kaybı yalnızca konunun yetişmemesine neden olmaz.

Uzun beklemeler ve belirsiz geçişler öğrencinin dikkatinin dağılmasına da yol açabilir.

Örneğin öğretmen:

“Şimdi gruplara ayrılacağız.”

der ve ardından masaların nasıl düzenleneceği, kimlerin hangi gruba geçeceği ve materyallerin nereden alınacağı konusunda uzun bir belirsizlik oluşursa öğrenciler kendi gündemlerini oluşturmaya başlayabilir.

Konuşmalar artar.

Bazı öğrenciler dolaşır.

Öğretmen sınıfı yeniden toparlamak zorunda kalır.

Başlangıçta yalnızca bir dakikalık geçiş olması gereken süreç beş dakikalık sınıf yönetimi problemine dönüşebilir.

Bu nedenle iyi zaman yönetimi aynı zamanda önleyici sınıf yönetimidir.

En Büyük Zaman Hırsızı Her Zaman Öğrenci Davranışı Değildir

Sınıftaki zaman kayıpları düşünüldüğünde çoğu zaman öğrencilerin konuşması veya derse geç gelmesi akla gelir.

Ancak zaman kayıplarının önemli bir kısmı dersin organizasyonundan da kaynaklanabilir.

Örneğin;

• öğretmenin hangi etkinliğe geçeceğine karar vermeye çalışması,

• gerekli dosyayı bilgisayarda bulamaması,

• çalışma kâğıtlarının önceden hazırlanmamış olması,

• öğrencilerin yönergeyi anlamaması,

• materyallerin sınıfta nasıl dağıtılacağının planlanmaması,

• etkinliğin ne zaman biteceğinin belli olmaması

öğretim zamanından önemli miktarda süre alabilir.

Bu nedenle etkili zaman yönetiminin önemli bölümü ders başlamadan önce gerçekleşir.

Ders Başlamadan Önce Kazanılan Dakikalar

Öğretmenin dersten önce birkaç küçük hazırlık yapması sınıf içinde önemli zaman kazandırabilir.

Örneğin;

• kullanılacak dosyaların önceden açılması,

• çalışma kâğıtlarının hazırlanması,

• deney malzemelerinin masalara yerleştirilmesi,

• grup listesinin önceden belirlenmesi,

• tahtaya ilk etkinliğin yazılması

ders başlangıcını hızlandırabilir.

Burada amaç öğretmenin her ayrıntıyı kusursuz biçimde kontrol etmesi değildir.

Ama öğrencinin öğrenmeye başlamadan önce gereksiz biçimde beklemesini azaltmaktır.

Ders Başlangıç Rutinleri Neden İşe Yarar?

Öğrenciler sınıfa girdiğinde:

“Şimdi ne yapacağız?”

sorusunun cevabını bilmiyorsa ilk dakikalar kolaylıkla kaybolabilir.

Bunun yerine öğretmen düzenli bir başlangıç rutini oluşturabilir.

Örneğin öğrenciler sınıfa girdiklerinde tahtada her zaman kısa bir başlangıç sorusu görebilir.

Bu soru;

• önceki dersin tekrarı,

• yeni konuya ilişkin tahmin,

• bir görseli yorumlama,

• kısa problem,

• “Ne biliyorum?” sorusu

olabilir.

Örneğin biyoloji dersinde tahtada:

“Bir canlıyı canlı yapan en önemli özellik sizce nedir? Bir gerekçe yazınız.”

sorusu bulunabilir.

Öğrenciler öğretmenin yoklama veya kısa hazırlık işlemleri sırasında bu soruyla ilgilenir.

Böylece ders henüz resmî açıklama başlamadan zihinsel olarak başlamış olur.

Başlangıç Rutini Her Gün Aynı Etkinlik Demek Değildir

Rutin oluşturmak monotonluk oluşturmak anlamına gelmez.

Rutin, öğrencinin ne yapacağını bilmesini sağlar.

İçerik değişebilir.

Bir gün kısa soru kullanılabilir.

Başka bir gün:

• grafik,

• fotoğraf,

• doğru-yanlış ifadesi,

• mini vaka,

• önceki dersten bir kavram

kullanılabilir.

Sabit olan etkinliğin biçimi değil, öğrencinin:

“Derse girdiğimde öğrenmeye başlarım.”

alışkanlığıdır.

Yoklama Dakikalarca Sürmemelidir

Yoklama gerekli bir işlemdir ancak öğretim süresini gereğinden fazla tüketmemelidir.

Öğretmen yoklama alırken öğrencilerin hiçbir şey yapmadan beklemesi yerine başlangıç etkinliği uygulanabilir.

Böylece idari işlem ile öğrenme faaliyeti aynı zaman diliminde yürütülmüş olur.

Amaç yoklamayı aceleyle yapmak değil, öğrencilerin yoklama nedeniyle öğrenme sürecinden tamamen kopmasını önlemektir.

Dersin Hedefini Öğrenci Bilmelidir

Öğrenci ders boyunca ne öğrenmeye çalıştığını bilmiyorsa etkinlikler birbirinden kopuk görünebilir.

Bu nedenle dersin başında uzun açıklamalar yerine kısa ve anlaşılır bir hedef paylaşılabilir.

Örneğin:

“Bugün mitozun evrelerini ezberlemekten çok, mitozun büyüme ve onarım açısından neden gerekli olduğunu açıklayacağız.”

Bu ifade öğrencinin dersin ana yönünü görmesini sağlar.

Daha sonra yapılan etkinlikler bu hedefle ilişkilendirilebilir.

Dersin Ritmini Korumak

Uzun süre boyunca aynı öğretim biçiminin devam etmesi bazı sınıflarda öğrencinin katılımını azaltabilir.

Ancak bunun çözümü:

“Her 10 dakikada bir mutlaka etkinlik değiştir.”

şeklinde sabit bir kural değildir.

Bazı öğrenciler karmaşık bir problem üzerinde 20 dakika boyunca yüksek düzeyde odaklanabilir.

Başka bir etkinlikte ise beş dakikalık kısa açıklamadan sonra öğrencilerin aktif uygulamaya geçmesi daha doğru olabilir.

Dolayısıyla süreyi belirleyen temel unsurlar;

• öğrenme hedefi,

• görevin niteliği,

• öğrencilerin yaşı,

• hazırbulunuşluk düzeyi,

• sınıfın o andaki katılımı

olmalıdır.

Saat değil, öğrenme süreci ritmi belirlemelidir.

Etkinlik Değiştirmek ile Öğrenme Hedefini Değiştirmek Aynı Şey Değildir

Ders ritmini korumak için öğrencileri sürekli yeni konulara geçirmek gerekmez.

Aynı öğrenme hedefi farklı etkinliklerle sürdürülebilir.

Örneğin 40 dakikalık bir biyoloji dersinde aynı kavram üzerinde:

1. kısa bir problem durumu,

2. öğretmen açıklaması,

3. eşli çalışma,

4. grafik yorumlama,

5. çıkış sorusu

kullanılabilir.

Bütün etkinlikler aynı öğrenme çıktısına hizmet eder.

Böylece yöntem değişirken dersin akademik odağı korunur.

Öğretmenin Sürekli Konuşması Zamanı Verimli Kullanmak Değildir

Bir öğretmen 40 dakikanın 35 dakikasında aralıksız ders anlatırsa ilk bakışta zamanı çok iyi kullanmış gibi görünebilir.

Hiç boşluk yoktur.

Konu ilerlemiştir.

Ancak öğrencilerin ne kadarının gerçekten öğrendiği bilinmiyorsa zamanın verimli kullanıldığını söylemek zordur.

Bu nedenle ders içinde öğrencinin;

• cevap verdiği,

• problem çözdüğü,

• düşündüğü,

• yazdığı,

• tartıştığı,

• uygulama yaptığı

zamanın da bulunması gerekir.

TYMM'nin öğrenme-öğretme yaklaşımı öğrencinin aktif katılımını, yaparak ve yaptıkları üzerinde düşünerek öğrenmesini özellikle öne çıkarmaktadır.

Bir Dakikalık Kontroller Büyük Zaman Kazandırabilir

Öğretmen bazen konuyu tamamladığını düşünerek ilerler.

Ancak öğrencilerin önemli bir bölümü temel kavramı anlamamış olabilir.

Bu durum bir sonraki etkinlikte çok daha büyük zaman kaybına dönüşür.

Bu nedenle kısa biçimlendirici değerlendirmeler yapılabilir.

Örneğin:

“Şimdi herkes defterine bir cümleyle mitozun neden gerekli olduğunu yazsın.”

Öğretmen birkaç cevabı hızlıca kontrol eder.

Eğer temel yanlış anlama varsa ilerlemek yerine kısa bir düzeltme yapar.

Bir dakikalık bu kontrol, ileride oluşabilecek on dakikalık yeniden öğretim ihtiyacını önleyebilir.

“Anladınız mı?” Sorusu Yeterli Değildir

Öğretmen:

“Buraya kadar anlaşıldı mı?”

diye sorduğunda sınıf sessiz kalabilir.

Bu sessizlik çoğu zaman:

“Anladık.”

şeklinde yorumlanır.

Ancak öğrencilerin gerçekten ne anladığını göstermez.

Bunun yerine kısa bir akademik görev verilmesi daha anlamlıdır.

Örneğin:

“Yanınızdaki arkadaşınıza bu kavramı tek cümlede açıklayın.”

veya:

“Bu iki örnekten hangisinin kavrama uygun olduğunu yazın ve nedenini belirtin.”

Böylece öğrenme görünür hâle gelir.

Geçişler: Dakikaların Sessizce Kaybolduğu Yer

Sınıf içinde en fazla zaman kaybedilen anlardan biri etkinlikler arasındaki geçişlerdir.

Örneğin:

• bireysel çalışmadan grup çalışmasına,

• sınıftan laboratuvara,

• açıklamadan etkinliğe,

• materyal kullanımına

geçişler iyi planlanmadığında uzun sürebilir.

Öğretmen:

“Şimdi gruplara geçelim.”

demeden önce öğrencilerin şu soruların cevaplarını bilmesi gerekir:

• Hangi gruba gideceğim?

• Nereye oturacağım?

• Hangi materyali alacağım?

• Görevim nedir?

• Ne kadar sürem var?

• Çalışma bitince ne yapacağım?

Bu soruların cevapları ne kadar açıksa geçiş o kadar pürüzsüz olur.

Yönergeyi Hareket Başlamadan Önce Verin

Sınıf yönetiminde basit ama etkili ilkelerden biri şudur:

Önce yönerge, sonra hareket.

Öğretmen:

“Herkes gruplarına geçsin.”

dedikten sonra öğrenciler hareket etmeye başladığında yeni açıklamalar yapmaya çalışırsa öğrencilerin bir kısmı artık dinlemeyecektir.

Daha etkili sıra:

1. Görevi açıklayın.

2. Grupları belirtin.

3. Süreyi söyleyin.

4. Materyalin nerede olduğunu açıklayın.

5. Soruları alın.

6. Ardından geçişi başlatın.

Bu küçük düzenleme geçiş sırasındaki karışıklığı önemli ölçüde azaltabilir.

Materyal Dağıtımını Sistemleştirmek

Bir sınıfta 30 öğrencinin sırayla öğretmen masasından materyal alması uzun sürebilir.

Bunun yerine grup sorumluları belirlenebilir.

Her gruptan bir öğrenci;

• çalışma kâğıtlarını,

• deney malzemelerini,

• gerekli araçları

alıp grubuna götürebilir.

Etkinlik sonunda da aynı sistem kullanılabilir.

Böylece hareket eden öğrenci sayısı azalır ve sınıf daha hızlı organize edilir.

Her Geçişi Yarışa Dönüştürmeyin

Geçişlerin hızlı olması yararlıdır ancak amaç her şeyi birkaç saniyede tamamlamak değildir.

Öğrencilerin:

“Beş saniyede grubuna geç!”

şeklinde sürekli baskı altında tutulması bazı öğrenciler için gereksiz stres oluşturabilir.

Asıl amaç hızdan çok öngörülebilirliktir.

Öğrenci ne yapacağını biliyorsa geçiş zaten zamanla hızlanır.

Uygunsuz Davranışı Dersin Merkezine Taşımamak

Bir öğrenci derse geç girdiğinde öğretmenin bütün sınıfın önünde uzun bir konuşma yapması akademik akışı kesebilir.

Benzer şekilde küçük bir davranış problemi için uzun tartışmaya girmek bütün sınıfın öğrenme süresini etkileyebilir.

Duruma göre öğretmen;

• göz teması,

• öğrenciye yaklaşma,

• kısa işaret,

• sessiz hatırlatma

gibi düşük müdahaleli yöntemlerden yararlanabilir.

Gerekli ayrıntılı görüşme ders sonrasında yapılabilir.

Ancak bu, her davranışın görmezden gelinmesi gerektiği anlamına gelmez.

Güvenliği, öğrencilerin haklarını veya öğrenme ortamını ciddi biçimde etkileyen davranışlara zamanında müdahale edilmelidir.

Temel ilke:

Müdahalenin büyüklüğü, problemin büyüklüğüyle orantılı olmalıdır.

Bütün Sınıfı Tek Bir Öğrenci İçin Bekletmemek

Bir öğrenci kalemini bulamıyor veya etkinliği anlamadı diye bütün sınıfın çalışmasını durdurmak her zaman gerekli değildir.

Öğretmen diğer öğrencilerin göreve başlamasını sağlayabilir ve ardından desteğe ihtiyaç duyan öğrenciye yardım edebilir.

Böylece bireysel problem bütün sınıfın zaman kaybına dönüşmez.

Erken Bitiren Öğrenciler İçin Plan Olmalıdır

Bir etkinliği bazı öğrenciler 10 dakikada, bazı öğrenciler 15 dakikada tamamlayabilir.

Erken bitiren öğrencinin yapacağı bir şey yoksa;

• arkadaşlarıyla konuşmaya,

• sınıfta dolaşmaya,

• diğer öğrencilerin dikkatini dağıtmaya

başlayabilir.

Bu nedenle öğretmenin hazır bir “bitirince ne yapacağım?” planı bulunabilir.

Örneğin:

• ek bir düşünme sorusu,

• zenginleştirme problemi,

• önceki cevabını gerekçelendirme,

• kavram haritasını geliştirme

gibi görevler kullanılabilir.

Bu çalışmalar ceza niteliğinde olmamalıdır.

“Çabuk bitirdin, sana daha fazla soru.”

yaklaşımı öğrencinin hızlı çalışmasını cezalandırabilir.

Amaç öğrencinin akademik katılımını sürdürebilecek anlamlı bir seçenek sunmaktır.

Zorlanan Öğrenciyi Beklemeye Mahkûm Etmeyin

Zaman yönetiminin diğer boyutu da desteğe ihtiyaç duyan öğrencidir.

Öğrenci görevi anlamadığı hâlde 15 dakika boyunca kâğıda bakıyorsa ders açısından zaman kullanılıyor görünür ancak akademik öğrenme gerçekleşmez.

Bu nedenle öğretmen sınıf içinde dolaşarak:

• kimlerin başladığını,

• kimlerin takıldığını,

• hangi yanlış anlamaların tekrarlandığını

gözlemlemelidir.

Kısa bir yönlendirme öğrencinin yeniden göreve dönmesini sağlayabilir.

Sınıfta Dolaşmak Bir Zaman Yönetimi Aracıdır

Öğretmenin bütün etkinlik boyunca masasında beklemesi yerine sınıfta dolaşması birçok problemi erken fark etmesini sağlar.

Örneğin üç grubun da aynı yönergeyi yanlış anladığını gördüğünde bütün sınıfa kısa bir açıklama yapılabilir.

Sorun ancak etkinlik sonunda fark edilirse büyük miktarda zaman kaybedilmiş olur.

Bu nedenle sınıfta dolaşma yalnızca disiplin kontrolü değil, öğrenme sürecini gerçek zamanlı izleme aracıdır.

Soruların Yönetimi

Öğrencilerin soruları öğrenmenin önemli parçasıdır.

Ancak dersin ana hedefinden tamamen uzaklaşan uzun tartışmalar zamanı tüketebilir.

Öğretmen öğrenci merakını bastırmadan:

“Bu çok iyi bir soru, ancak bugünkü hedefimizin biraz dışında. Tahtadaki ‘sonra konuşalım’ bölümüne yazalım ve uygun zamanda dönelim.”

gibi bir yöntem kullanabilir.

Böylece soru değersizleştirilmez ancak dersin ana akışı da korunur.

“Park Alanı” Yöntemi

Ders sırasında önemli ancak o anda ele alınması gerekmeyen sorular için tahtada küçük bir bölüm ayrılabilir.

Örneğin:

Merak Ettiklerimiz

başlığı altında sorular yazılabilir.

Ders sonunda zaman kalırsa ele alınabilir veya sonraki dersin başlangıcında dönülebilir.

Bu yöntem:

“Şimdi bunun zamanı değil.”

demekten daha olumlu bir mesaj verir.

Öğrencinin sorusu korunur ancak dersin odağı kaybolmaz.

Teknoloji Bazen Zaman Kazandırır, Bazen Kaybettirir

Akıllı tahta, çevrim içi quiz veya dijital materyaller ders süresini etkili kullanmaya yardımcı olabilir.

Ancak teknoloji çalışmadığında öğretmenin uzun süre bağlantı sorunuyla uğraşması tam tersine ciddi zaman kaybına yol açabilir.

Bu nedenle dijital etkinliklerde basit bir B planı bulunmalıdır.

Örneğin çevrim içi test açılamıyorsa aynı sorular sözlü veya kâğıt üzerinde uygulanabilir.

Öğrenciler teknoloji sorununu çözmek için on dakika beklememelidir.

Saat Kullanmak Yararlı Olabilir

Öğrencinin bir etkinliğe ne kadar süre ayrıldığını bilmesi çalışma temposunu düzenlemesine yardımcı olabilir.

Örneğin:

“Bu görev için sekiz dakikanız var. Dördüncü dakikada size hatırlatma yapacağım.”

denebilir.

Görünür bir sınıf zamanlayıcısı da kullanılabilir.

Ancak zamanlayıcı bir baskı aracına dönüşmemelidir.

Amaç öğrencileri panikletmek değil, zaman farkındalığı kazandırmaktır.

“Bir Dakika Kaldı” Uyarısı Geçişi Kolaylaştırır

Bir etkinliğin aniden bitirilmesi:

“Kalemleri bırakın, şimdi başka şeye geçiyoruz.”

öğrenciyi hazırlıksız yakalayabilir.

Bunun yerine:

“Bir dakikanız kaldı. Cümlenizi tamamlayın ve sonucu işaretleyin.”

gibi ön uyarı verilebilir.

Öğrencinin zihinsel olarak etkinliği kapatmasına fırsat verilmesi geçişi kolaylaştırır.

Dersin Son Dakikaları Boş Zaman Değildir

Sınıfta sık görülen durumlardan biri konunun birkaç dakika erken bitmesidir.

Öğretmen:

“Beş dakika kaldı, sessizce oturun.”

dediğinde önemli bir öğrenme fırsatı kaybolabilir.

Bu birkaç dakika;

• çıkış bileti,

• kısa özet,

• bir dakikalık yazma,

• soru üretme,

• öz değerlendirme

için kullanılabilir.

Örneğin öğrencilere:

“Bugün öğrendiğiniz en önemli şeyi tek cümleyle yazın.”

ve:

“Hâlâ cevaplanmamış bir sorunuzu yazın.”

denebilir.

Bu iki küçük soru öğretmene bir sonraki dersin planı için değerli bilgi sağlar.

Ders Kapanışı Neden Gereklidir?

Bir filmin son beş dakikası kesildiğinde izleyicinin yaşadığı eksiklik gibi, dersin aniden zil ile bitmesi de öğrenmeyi parçalı bırakabilir.

İyi bir kapanış öğrencinin:

• ne öğrendiğini,

• neyin önemli olduğunu,

• sonraki derste nereye devam edileceğini

görmesini sağlar.

Kapanışın uzun olması gerekmez.

İki veya üç dakika yeterli olabilir.

“Konuyu Bitirmek” ile “Öğrenmeyi Tamamlamak” Aynı Şey Değildir

Öğretmen bazen zaman baskısı nedeniyle:

“Üniteyi bugün bitirmem gerekiyor.”

diye düşünebilir.

Bu durumda anlatım hızı artar ve son birkaç kavram hızla geçilebilir.

Ancak öğretmenin konuyu bitirmesi öğrencinin öğrendiği anlamına gelmez.

Bazen son iki sayfayı anlatmamak ve temel kavramı sağlamlaştırmak daha etkili olabilir.

Bu nedenle zaman yönetiminde amaç programı mekanik biçimde yetiştirmek değil, öğrenme hedefleri arasında bilinçli önceliklendirme yapmaktır.

Zaman Kazandıran En Güçlü Araçlardan Biri Açık Yönergedir

Bir etkinliği açıklamak için iki dakika ayırmak öğretmene uzun gelebilir.

Ancak kötü anlaşılmış bir yönerge 15 dakikalık etkinliği boşa çıkarabilir.

İyi yönergeler şu özellikleri taşımalıdır:

• kısa,

• açık,

• sıralı,

• öğrencinin anlayabileceği dilde.

Örneğin:

“Metni okuyun ve çalışın.”

yerine:

“Metnin ilk iki paragrafını okuyun. Ana iddiayı bir cümleyle yazın. Ardından bu iddiayı destekleyen iki kanıtı işaretleyin. Bunun için altı dakikanız var.”

çok daha nettir.

Öğrenciye Yönergeyi Tekrar Ettirmek

Özellikle karmaşık etkinliklerde öğretmen:

“Şimdi ne yapacağımızı biriniz kendi cümlesiyle açıklayabilir mi?”

diye sorabilir.

Bu 20 saniyelik kontrol birçok yanlış başlangıcı önleyebilir.

Her Dakikayı Doldurmak Zorunda Değiliz

Etkili zaman yönetimi, sınıfta hiçbir sessizlik olmaması anlamına gelmez.

Öğrencinin;

• düşünmesi,

• okuması,

• plan yapması,

• cevabını oluşturması

için sessiz zamana ihtiyacı olabilir.

Öğretmen sürekli konuşarak her boşluğu doldurduğunda öğrencinin düşünmesine zaman kalmayabilir.

Dolayısıyla sessizlik her zaman zaman kaybı değildir.

Amaçsız bekleme zaman kaybıdır; amaçlı düşünme değildir.

Hız ile Verimlilik Arasındaki Fark

Dersi hızlı işlemek her zaman verimli olmak anlamına gelmez.

Örneğin öğretmen 20 soruyu çok hızlı çözebilir.

Ancak öğrenci yalnızca çözümleri kopyalıyorsa akademik öğrenme zamanı sınırlı olabilir.

Bunun yerine beş sorunun;

• neden o yöntemle çözüldüğünün,

• öğrencilerin hatalarının,

• alternatif çözüm yollarının

tartışılması daha fazla öğrenme sağlayabilir.

Eğitimde verimlilik:

“Bir dakikada ne kadar içerik aktardım?”

sorusundan çok:

“Bu dakika öğrencinin öğrenmesine ne kattı?”

sorusuyla değerlendirilmelidir.

40 Dakikalık Ders İçin Örnek Bir Akış

Her ders için tek bir ideal zaman dağılımı yoktur.

Ancak örnek bir yapı öğretmene başlangıç noktası sağlayabilir.

İlk 3-5 dakika: Başlangıç

• kısa ısınma sorusu,

• önceki öğrenmenin hatırlanması,

• bugünkü hedefin açıklanması.

Sonraki bölüm: Yeni öğrenme

Öğretmen açıklaması, örnek, modelleme veya problem durumu.

Uygulama

Öğrencilerin bireysel, eşli veya grup hâlinde öğrendiklerini kullanması.

Kısa kontrol

Öğretmenin öğrenci cevaplarından öğrenme durumunu görmesi.

Son birkaç dakika: Kapanış

Özet, çıkış bileti veya öz değerlendirme.

Bu bir şablondur.

Dersin niteliğine göre süreler değişebilir.

Laboratuvar dersi, tartışma, proje çalışması veya yeni kavram öğretimi aynı zaman yapısını gerektirmez.

Biyoloji Dersinden 40 Dakikalık Örnek

Konu: Enzim Aktivitesini Etkileyen Faktörler

0-4 dakika – Başlangıç

Tahtada:

“Yüksek ateş neden insan vücudu için tehlikeli olabilir?”

sorusu bulunur.

Öğrenciler kısa cevap yazar.

4-10 dakika – Köprü Kurma

Öğrenci cevapları üzerinden enzim ve sıcaklık ilişkisine geçilir.

10-18 dakika – Kısa Öğretmen Açıklaması

Sıcaklık, pH ve enzim aktivitesi arasındaki ilişki grafiklerle açıklanır.

18-30 dakika – Öğrenci Etkinliği

Öğrenciler farklı deney sonuçlarını içeren üç grafiği grup hâlinde yorumlar.

30-35 dakika – Sınıf Tartışması

Grupların çıkarımları karşılaştırılır.

35-38 dakika – Biçimlendirici Kontrol

Yeni bir grafik bireysel olarak yorumlanır.

38-40 dakika – Çıkış Bileti

“Bugünkü derste öğrendiğiniz bilgiyle yüksek ateş arasındaki ilişkiyi iki cümleyle açıklayın.”

Bu örnekte amaç dakikalara harfiyen uymak değildir.

Önemli olan dersin önemli bölümünde öğrencinin dinlemekten uygulamaya ve düşünmeye geçmesidir.

Öğretmenler İçin Zaman Hırsızları Kontrolü

Ders sonunda kendimize şu soruları sorabiliriz:

1. Ders gerçekten ne zaman başladı?

Zilden kaç dakika sonra öğrenciler akademik bir görevle ilgilenmeye başladı?

2. En uzun bekleme ne zaman oluştu?

Materyal mi, grup geçişi mi, teknoloji mi?

3. Yönergelerim yeterince açık mıydı?

Aynı açıklamayı kaç kez tekrar etmek zorunda kaldım?

4. Öğrenciler ne kadar süre pasif kaldı?

Dersin ne kadarında yalnızca öğretmeni dinlediler?

5. Kimler görev dışında kaldı?

Hızlı bitirenler veya zorlanan öğrenciler ne yaptı?

6. Gereğinden uzun süren bir davranış müdahalesi oldu mu?

Sorun daha kısa biçimde yönetilebilir miydi?

7. Dersin sonunda öğrenmeyi kontrol ettim mi?

Yoksa zil çaldığında konuyu anlatmayı yeni mi bitirmiştim?

Bu sorular öğretmenin kendi zaman kullanımını görmesini sağlar.

Küçük Zaman Kayıpları Birikerek Büyük Sürelere Dönüşür

Bir derste iki dakikalık kayıp önemsiz görünebilir.

Ancak her derste tekrarlanıyorsa haftalar ve aylar içinde önemli miktarda öğretim süresine dönüşebilir.

Örneğin her ders başlangıcında beş dakikanın sınıfı toparlamakla geçtiği bir öğretmenin haftada dört ders yaptığı düşünüldüğünde yalnızca başlangıçlardan haftada 20 dakika kaybolur.

Bu nedenle etkili sınıf yönetimi büyük değişikliklerden çok, sürekli tekrarlanan küçük süreçlerin iyileştirilmesiyle başlayabilir.

Zaman Yönetiminde Öğrencinin de Sorumluluğu Olmalıdır

Bütün zaman yönetimini öğretmenin omuzlarında bırakmak da doğru değildir.

Öğrenciler zaman içinde;

• derse hazırlıklı gelme,

• materyallerini hazır bulundurma,

• verilen süreyi planlama,

• grup görevlerini zamanında tamamlama,

• etkinlik sonunda ortamı düzenleme

sorumluluğunu kazanmalıdır.

Öğretmenin başlangıçta daha fazla rehberlik ettiği rutinler zamanla öğrenciler tarafından bağımsız biçimde yürütülebilir.

Bu durumda sınıf öğretmene bağımlı olmaktan çıkar ve daha öz düzenlemeli bir öğrenme ortamına dönüşür.

Öğrencilere Zaman Tahmini Yaptırmak

Zaman yönetimi öğretilebilir bir beceridir.

Örneğin öğretmen etkinlik başlamadan önce:

“Sizce bu görevin hangi kısmı en fazla zaman alacak?”

diye sorabilir.

Proje çalışmalarında öğrenciler kendi zaman planlarını hazırlayabilir.

Etkinlik sonunda:

“Planladığınız süre yeterli oldu mu?”

sorusu yöneltilebilir.

Böylece öğrenciler kendi çalışma alışkanlıklarını fark etmeye başlar.

TYMM Açısından Zamanın Niteliği

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin öğrenme-öğretme yaşantılarında öğrencilerin farklı ön bilgi ve deneyimlere sahip olduğu, farklı biçim ve hızlarda öğrenebildiği kabul edilmektedir.

Model;

• aktif öğrenci katılımını,

• araştırma ve sorgulamayı,

• esnek öğrenme yaşantılarını,

• öğrenci merkezli uygulamaları,

• anlamlı öğrenme bağlamlarını

öne çıkarmaktadır.

Bu yaklaşım zaman yönetimi açısından önemli bir sonuç doğurur:

Bütün öğrencilerin aynı dakikada aynı öğrenme aşamasında olmasını beklemek yerine, öğretim sürecinin öğrencilerin ihtiyaçlarına göre gerektiğinde esnekleştirilebilmesi gerekir.

Dolayısıyla etkili zaman yönetimi yalnızca hızlı ve düzenli ilerlemek değil, zamanı öğrenme ihtiyacına göre bilinçli biçimde kullanabilmektir.

Öğretmenler İçin 10 Maddelik Hızlı Kontrol

Ders planını hazırlarken şu sorular kullanılabilir:

1. Öğrenci sınıfa girdiğinde ne yapacağını biliyor mu?

2. Kullanacağım bütün materyaller hazır mı?

3. Dersin öğrenme hedefi açık mı?

4. Öğrencilerin pasif kalacağı gereksiz uzun bölümler var mı?

5. Etkinlik geçişlerini nasıl yapacağımı planladım mı?

6. Hızlı bitiren öğrenciler için anlamlı bir seçenek var mı?

7. Zorlanan öğrencileri nasıl erken fark edeceğim?

8. Öğrenmeyi ders sırasında kontrol edeceğim bir nokta var mı?

9. Teknik sorun olursa B planım var mı?

10. Ders sonunda öğrenmeyi kapatmak için birkaç dakika ayırdım mı?

Bu on sorudan birkaçını düzenli biçimde kullanmak bile sınıftaki zamanın niteliğini önemli ölçüde değiştirebilir.

Sonuç: Amaç Daha Hızlı Ders İşlemek Değil, Daha Fazla Öğrenme Sağlamaktır

Sınıf içi zaman yönetimi çoğu zaman saat ve dakikalar üzerinden düşünülür.

Oysa zaman yönetiminin asıl konusu öğrenmedir.

Öğretmenin amacı 40 dakikanın tamamını konuşarak doldurmak değildir.

Öğrencilerin;

• ne yapacağını bildiği,

• gereksiz yere beklemediği,

• öğrenme hedefiyle ilişkili görevlerde çalıştığı,

• gerektiğinde destek aldığı,

• düşünme fırsatı bulduğu,

• öğrendiğini uyguladığı

bir ders ortamı oluşturmaktır.

Bunu sağlayan güçlü uygulamalar çoğu zaman oldukça basittir:

Ders başlangıcını rutinleştirmek.

Materyalleri önceden hazırlamak.

Yönergeleri açık vermek.

Geçişleri planlamak.

Küçük davranış problemlerinin bütün dersi ele geçirmesine izin vermemek.

Öğrenmeyi kısa kontrollerle izlemek.

Ve dersin son birkaç dakikasını gerçekten öğrenmeyi tamamlamak için kullanmak.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin aktif, öğrenci merkezli ve esnek öğrenme yaklaşımı da bize zamanın yalnızca miktarına değil niteliğine odaklanmamız gerektiğini gösteriyor.

Öğretmenin sınıftaki görevi her dakikayı kontrol altında tutmak değildir.

Asıl görev, mümkün olduğunca çok dakikayı öğrenci açısından anlamlı öğrenme zamanına dönüştürebilmektir.

Çünkü etkili bir dersin başarısı:

“Ne kadar konu anlattım?”

sorusuyla değil,

“Öğrenciler bu sürede ne kadar düşündü, ne kadar uyguladı ve ne öğrendi?”

sorusuyla daha doğru anlaşılabilir.